HASTANELERDE (HVAC ) SİSTEMLERİ
HASTANELERDE (HVAC ) ISITMA, HAVALANDIRMA VE KLİMA SİSTEMLERİÖmer DEMİREL
1981 Orta Doğu Teknik Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü mezunudur. 1981-1984 yılları arasında Türk Standartları Enstitüsü Makina Laboratuarında makina mühendisi olarak görev yapmıştır. Askerlik hizmetini bitirdikten sonra 1986 yılında ALARKO A.Ş. Ankara Şubesi'nde çalışmaya başlamış olup halen aynı yerde Klima Sistemleri Departman Müdürü olarak görev yapmaktadır.
ÖZET
Hastanelerde tedavinin yanında en önde gelen gereklilik hijyenin sürekli sağlanmasıdır. Bu ise tıp ve teknik personelin yüksek standardlarda eğitimi, organizasyonu ve sorumluluğu yanında hastane binalarının ve yan tesislerin projelendirme ve konstrüksiyonunda hijyenik faktörlerin göz önüne alınabilmesi ile mümkün olmaktadır. Burada ise özellikle HVAC sistemlerinin projelendirilmesi, tesis edilmesi, işletilmesi ve bakımı özel bir önem arz etmektedir.
Hastanelerde klima sisteminin fonksiyonları sıcaklık ve nem kontrolünün yanı sıra havada taşınabilen mikroorganizma ve toz oranında, atık anestezik gaz ve kötü kokuların oranında önemli ölçüde azalma sağlamasıdır. Ameliyathane süitlerinde ise enfeksiyon risklerini düşürebilmek için ameliyat masasının üstü ve alet masası gibi özel koruma gerektiren alanlarda havada taşınabilen mikroorganizma konsantrasyonunu belirlenen limitlerin altında tutulması ve odalar arasında gerekli hava akışının sağlanması gibi hijyenin sağlanması için gerekli hayati faktörler ancak iyi projelendirilmiş klima sistemleri ile mümkün olmaktadır.
Bu bildiride hastanelerde klima sistemlerinin dizaynı, havada taşınabilen parçacıklar yoluyla enfeksiyon riskine bağlı olarak, besleme havasının ve oda havasının değişik seviyelerdeki sterilitesine göre oda clasları; besleme havasının 1., 2. ve 3. kademe filtrasyonu; taze hava oranları; besleme hava debileri; resirküle hava kullanımı; odalararası hava akışı ve bunu sağlamak için kullanılan hava debisi kontrol cihazları; gürültü seviyeleri; hava kanalları; hava sızdırmaz damperler; yangın damperleri kullanımı; klima santrallerinde aranılan hijyenik faktörler ve santral konfigürasyonu; hijyenikliği sağlamak üzere tesis edilecek hava kilitleri; ameliyathanelerde kirlenme faktörü ve laminar akımlı sistemler; ameliyathanenin normal kullanma saatleri dışındaki çalışması gibi konular tartışılacaktır.
Son Cevap: makineci1320
- 20 Cevap
- 0
- 14065
Hastanelerdeki HVAC sistemlerinin dizaynı DIN 1946/4 sayılı Alman standardında tanımlanmıştır.
Hastanelerde uygulanacak klima sistemleri, sadece ameliyathanelere değil Tablo-2'de belirtilen tüm odalarda uygulanır, bunlardan başlıcaları
1.1 Ameliyathaneler ve ameliyathaneye bitişik koridor, steril malzeme depoları, yıkama odaları, ön odalar ve malzeme odaları, uyanma odaları,
1.2 Doğumhaneler, doğumhane koridorları, ameliyathaneleri acil ameliyathaneye direkt bağlı odalar
1.3 Endoskopi
1.4 Psikoterapi
1.5 Diğer bölgeler ve acil servis ameliyathaneleri ve ameliyathaneye direkt bağlı hacimler radiodiagnostik
2. BAKIM ALANLARI
2.1 Yoğun bakım acil tedavi enfeksiyonlu hasta odaları koridorlar
2.2 Özel bakım odaları, koridorlar, acil tedavi odaları
2.3 Tecrit odaları, ön odaları, koridorlar
2.4 Prematüre bebek bakım odaları, yan odalar, koridorlar
2.5 Neonatal bakım odaları
2.6 Bebek bakım odaları
2.7 Genel bakım alanları
2.8 Diğer departmanlar
3.1 Dispanserler, steril odalar, diğer odalar, koridorlar
3.2 Sterilizasyon ön/son sterilizasyon odaları, steril malzeme depolama alanları
3.3 Yatak işlem departmanları
3.4 Çamaşırhane
3.5 Patoloji
3.6 Laboratuarlar/mikrobiyolojik, kimyasal, histolojik
3.7 Değiştirme odaları, tuvaletler, banyolar
3.8 Diğer departmanlar
Hastanelerde, tedavinin yanında en önde gelen gereklilik hijyenin sürekli sağlanmasıdır. Bu ise tıp ve teknik personelin yüksek standardlarda eğitimi, organizasyonu ve sorumluluğu yanında hastane binalarının ve yan tesislerinin projelendirme ve konstrüksiyonunda hijyenik faktörlerin göz önüne alınabilmesi ile mümkün olmaktadır. Burada ise özellikle HVAC sistemlerinin projelendirilmesi, tesis edilmesi, işletilmesi ve bakımı özel bir önem arz etmektedir.
Hastanede klima sistemlerinin fonksiyonları
a) Sıcaklık/nem kontrolü
b) Mikro-organizma ve toz oranında atık anestezik gaz oranında kötü kokuların oranında önemli ölçüde azalma sağlanmasıdır.
ODA KLASLARI
Hastanelerde havada taşınabilen parçacıklar yoluyla enfeksiyon riskine bağlı olarak besleme havasının ve oda havasının değişik seviyelerde sterilitesi aranır.
Hastanelerde bu odalar iki sınıfa ayrılır:
a) Class 1 odalar Yüksek veya çok yüksek seviyede sterilite gerektiren odalar
b) Class 2 odalar Normal seviyede sterilite gerektiren odalar.
Hangi odaların hangi Class'ta olduğu yine DIN 1946/4 Tablo 2'de verilmiştir.
Parçacık ve mikro-organizma kirlenmesine karşı, besleme havasının birkaç kademede filtrasyonu gereklidir.
Class 2 odalarda, iki kademeli filtrasyon Class 1 odalarda ise üç kademeli filtrasyon gereklidir.
a) 1. kademe filtre: EU4 veya daha iyi (TROX F753)
b) 2. kademe filtre: EU7 veya daha iyi, tercihen EU9 (TROX Minipleat F759)
c) 3. kademe filtre: Class S veya Class R filtre (HEPA filtre) (TROX F652+....)
FİLTRENİN YERLERİ
a) 1. kademe filtre eğer taze hava emişi bina dışında ise taze hava girişinin hemen başlangıcına, emiş tarafına klima santralını temiz tutmak amacıyla,
b) 2. kademe filtre kanallarının başlangıcından hemen önce basma tarafına, kanal sistemini temiz tutmak amacıyla,
c) 3. kademe filtre, basma tarafına hizmet edilecek odaya veya zona mümkün olabildiğince yakına, ameliyathanelerde bir terminal içine yerleştirilirler.
Pratikte 1. kademe filtre klima santralına taze hava girişinde, 2. kademe filtre santralde vantilatörden sonraki hücrelere kanala geçişten hemen önce konulur.
TAZE HAVA ORANLARI VE ÜFLEME HAVA DEBİLERİ
Ameliyathaneler dışındaki mahallerde minimum taze hava oranları DIN 1946/4 Tablo 2'de verilmiştir. Havada taşınabilen mikro-organizma sayısını daha da düşürebilmek ve/veya ısı balansını devam ettirebilmek için besleme hava debisinin. Tablo 2'de belirtilen taze hava oranlan ile hesaplanan hava debisinden daha fazla olması gerekebilir. Ameliyathaneler için bu konu daha ilerde verilecektir. Eğer besleme hava debisi ile taze hava arasındaki fark resirküle hava ile kompanse edilemiyorsa taze hava miktarı artırılır.
a) Aynı oda veya aynı zondaki odalardan egzost yapıldığında bu hava resirküle havası olarak kullanılabilir. (Örneğin bir ameliyathane suit'i).
b) Resirküle hava taze hava gibi 1. ve 2. kademe filtrelerden geçirildiğinde kullanılabilir.
ODALAR ARASI HAVA AKIŞI
Hastanelerde verilen hijyen standardını devam ettirebilmek için havanın steril odalardan daha az steril odalara akışı sağlanmalıdır. Ameliyathane suitindeki odalardan hava akışı Tablo 1'de verilmiştir.
Klima sistemi dizayn edilirken besleme/egzost hava debilerinin uygun şekilde ayarlanması ile odalarda pozitif/negatif basınç oluşturulur ve aradaki debi farkı önceden belirlenmiş, (örneğin kapı etrafındaki boşluklar) yollara akar. Ancak bu boşluklar çok küçük olmalıdır, aksi taktirde bu hava akış şeması devam ettirilemez. Bu nedenle kapı, flap, servis kapaklan ancak kısa sürelerle açık kalabilecek şekilde projelendirilmelidir. Servis kapaklan veya kapıların sık sık açılıp kapandığı odalarda hava kilitleri yapılmalıdır.
Hava kilitleri (Air locks) aşağıda belirtilen yerlerde uygulanır:
a) Class 1 odalarda Class 2 odalar arasında
b) Açık hava ile Class 1 odalar arasında
c) Aynı Classtaki odalar arasında hijyenistler isterse örneğin ameliyathane ile yoğun bakım üniteleri arasında.
Hava kilitleri giriş ve çıkış kapılarının aynı anda açılmasını engelleyen bir mekanizma ile oluşturulur. Kapının açılması sırasında parçacık transfer oranının minimize edilebilmesi açısından kayar kapılar tavsiye edilir.
Odalar arasında 15 Pascal'lık bir basınç farkı ideal olmaktadır. Bu değer en az 10 Pa, en çok 30 Pa olabilir.
Projelendirmede tek kanatlı bir kapı için 100 m3/h hava akışı odada yeterli bir hava sızdırmazlığı için gereklidir. Kapılardaki boşluk yanlarda ve iki kanat arasında en fazla 2mm, üstte 3mm, döşemede max 4mm olmalıdır. Ve normalde basit bir mekanizma ile kendiliğinden kapanır olmalıdır.
Mahallerde müsaade edilen gürültü seviyeleri DIN 1946/4 Tablo 2'de verilmiştir.
HAVA KANALLARI
Kanalların iç yüzeyleri galvaniz çelik veya benzeri gibi malzemeden düzgün olmalıdır. Alüminyum ve paslanmaz çelik kanallar da kullanılabilir. Kanallar mümkün olduğunca kısa tutulmalıdır. Fleksibl kanallar en fazla 2m'ye kadar v branşlaşmalarda kullanılabilir.
Hava kanallarında özel kesitler aerodinamik prensiplerde dizayn edilmeli, parçacık birikmesi ve lokal negatif basınç alanlarının oluşturularak dış havanın kanala kontrolsüz infiltrasyonu önlenmelidir. 3. kademe filtreden sonra kanal kullanıldığında iç yüzeyler kolayca temizlenebilecek ve dezenfektanların silinebileceği şekilde projelendirilmelidir.
3. kademe filtreden sonra hiçbir şekilde fleksibl kanal, susturucu, damper vs. monte edilmemelidir.
Kanalların sızdırmaz flanşlı yapılması tercih edilir. Değişik classlardaki oda havalarının birbirine karışmaması istendiğinden besleme ve egzost kanalları hava sızdırmaz damperlerle (dikdörtgen kesitli kanallarda TROX JZ L/M serisi, yuvarlak kanallarda ise TROX AK serisi) ayrılmalıdır.
Kanallarda kullanılacak olan damper ve volume regülatör (TROX TVJ, RN, TVR, TVZ, TVA serileri)lerin yakınlarına kanal üzerine gözleme kapakçıkları konulmalıdır ve bunların yeri açık bir şekilde işaretlenmelidir.
Servis kanalları, çift duvarlar veya tavan boşlukları gibi yapısal boşluklar besleme ve egzost havasının dağıtımı amacıyla inşa edildikleri şekilde kullanılmamalıdırlar.
Kanalların montajı sırasında içinde toz toprak kalmamasına dikkat edilmeli, kanallar yapıldıkça içleri temizlenerek her gün iş bitiminde kapatılmalıdır. Bu işlem özellikle 2 kademe filtre ile, oda veya 3. kademe filtre arasındaki kanalda daha dikkatli yapılmalıdır.
Taze hava kanalları yapılırken kısa taze hava kanalı uzun basma kanalı konfigürasyonu tercih edilmelidir. Taze hava emiş kanalında insan delikleri bırakılmak suretiyle mekanik temizlik ve dezenfeksiyona uygun hale getirilmelidir.
Kural olarak döşeme drenajları yapılmamalıdır. Eğer zorunlu olarak drenaj yapılacak ise drenaj hattı genel kanalizasyon sistemine direkt olarak bağlanmamalıdır.
Özellikle Class 1 odalarda genel şart, kanalların mümkün olduğunca kısa tutulmasıdır. Dolayısı ile klima santralı mümkün olduğunca odalara yakın olmalıdır.
BASINÇLI HAVA TARAFINDAKİ KANALLAR (BESLEME KANALLARI)
Basma tarafındaki kanallardaki sızdırmazlık Class 1 odalarda DIN V 24194 Part 2'de belirtildiği üzere 3. sınıf sızdırmazlık sınıfında olmalıdır. Hava kaçağı yapısal boşluklarda pozitif basınç oluşturmamalıdır. Tecrübeler göstermiştir ki hava kaçağının yaklaşık 3 katı bu boşluklardan egzost edildiğinde bu basıncın oluşması engellenmektedir.
3. kademe filtrenin girişinde eğer gerekli ise kolaylıkla ulaşabilir, test aerosolu tatbik etmek üzere bir nozül olmalıdır.
EGZOST VE RESİRKÜLE HAVA KANALLARI
Kanaldan binaya hava kaçışını önlemek üzere kanalın basınçlı kısmı mümkün olduğunca kısa tutulmalı, DIN V 24194 Part 2'de belirtilen 2. sınıf sızdırmazlık elasında imal edilmelidir.
İzotop terapisi yapılan departmanlardan dışarı atılan hava ayrı bir kanal sistemi ile taşınmalıdır. Radyasyon yayan bir bölgeden egzost yapıldığında ise atılan hava filtre edilmelidir.
Hastanelerde klima sistemi öyle projelendirilmelidir ki, klima sisteminin durdurulduğu herhangi bir sürede rüzgar veya baca etkisi ile, bina içindeki havanın hijyenik kalitesini bozacak şekilde kanallardan hava akışı olmamalıdır. Bu amaçla kanallara, sistemin durduğu veya elektrik kesintisi olduğu zaman kapatacak şekilde motorlu hava sızdırmaz damperler konulmalıdır. (TROX JZ L/M veya TROX AK Serisi).
Yukarıdaki şartları sağlamak üzere hava sızdırmaz damperlerin hem besleme hem egzost kanallarında en azından aşağıda belirtilen noktalara monte edilmesi gerekmektedir.
a) Santral değişik klastaki odalara hitap ediyorsa değişik zonların kesişme noktalarına,
b) Santral birkaç kata hitap ediyorsa, bütün kat branşmanlarına,
c) Hijyenistin şart koştuğu, aynı klastaki iki oda arasında havanın birbirine karışmaması gereken durumlarda zonlar arasına
d) Besleme ve egzost kanallarında oda ile taze hava emişi arasına; oda ile egzost hava atışı menfezi arasına
3. kademe filtrenin girişine veya paralel bağlanmış bir seri 3. kademe filtrenin girişlerine sistem çalışırken dahi filtreye servis verilecek veya değiştirilecek şekilde hava sızdırmaz damperler konulmalıdır. (TROX-AIRTIGHT DAMPERS WITH AIR FLAP F652+...)
DUMAN ATIŞ KANALLARI VE YANGIN DAMPERLERİ
3. kademe filtreden sonra yangın damperleri konulmasına izin verilmemelidir. Class 1 odalarda besleme kanallarına konulan yangın damperleri egzost fanları ile koordineli çalıştırılmalıdır. Yangın damperleri kapattığında egzost fanı aynı anda durdurulmalı ve bitişik zonlardan bakteri taşınımı engellenmelidir.
Santraller kolayca müdahale edilebilecek bir yere monte edilmelidir.
Bileşenler kanallardan istenilen tüm gereklilikleri karşılayacak, temizlik ve bakımları, filtre değişimlerini en kolay şekilde yapabilecek şekilde dizayn ve monte edilmelidir. Bu amaçla,
a) Santrallerin iç yüzeyleri düzgün ve temizlenmesi kolay olmalıdır. (Tercihen paslanmaz çelik)
b) Santralin içindeki parçalar kolayca dışarıya alınabilecek şekilde kızaklı yapılmalıdır.
c) Santrallerin en azından fan, filtre, nemlendirici, kurutucu hücrelerinin kapıları üzerinde gözetleme delikleri olmalı, hücrelerin içinde de aydınlatma lambası bulunmalıdır.
d) Santrallerin bütün hücreleri kapılı olmalıdır.
e) Santrallerin hücre kapakları hava sızdırmaz olmalıdır. (DIN V 24194 Part 2 Class II)
FİLTRELER
Tüm kademelerdeki filtrelere bir diferansiyel manometre takılmalı ve çalışma şartları izlenebilmelidir.
FANLAR
Vantilatör 1. ve 2. kademe filtrelerin arasına konulmalıdır.
Nemlendirici 2. kademe filtreden önce konulmalıdır. Buharlı nemlendirici tercih edilmelidir. Buharın zararlı maddeler içermemesine dikkat edilmelidir. Hidrazın içerebildiği kuşkusu varsa mümkünse merkezi buhardan kaçınılmalıdır. Lejyoner hastalığı mikrobun sulu ortamlarda ortaya çıktığı bilindiğinden mümkün olduğunca sulu nemlendirici kullanılmamalıdır.
SOĞUTUCU BATARYALAR
Soğutucu bataryalar 2. kademe filtreden önce konulmalıdır. Tüm nemli bölgeler temizlik ve dezenfeksiyon için ulaşılabilir olmalıdır. Yoğuşma tavalarından veya defrost tavasından su atış kısımlarından çalışma veya durma sırasında katı, sıvı ve gaz pisliklerin girmesi engellenmelidir.
ELİMİNATÖR PLAKALARI
2. kademe filtreden önce yerleştirilmeli ve temizlik ve dezenfeksiyon için kolayca ulaşılabilir olmalı, korozyona mukavim malzemeden imal edilmiş olmalıdır. Nemlendiriciden veya soğutucu bataryadan sisteme damlacık sürüklenmesi engellenmelidir.
SUSTURUCULAR
Susturucuların hava akışına bakan yüzeyleri aşınmaya karşı mukavim ve su emmeyecek şekilde dizayn edilmelidir. (TROX GMK 20 serisi kulisler). Taze hava tarafındaki susturucular 1. kademe filtreden sonra ve fandan önce konulmalıdır. Üfleme havası susturucuları ise 2. kademe filtreden önce monte edilmelidir. Gerekli ise 3. kademe filtreden önce de kanal tipi susturucu kullanılabilir. (TROX MS-20 serisi).
Ameliyathanelerde egzost havasının 1200 m3/h'i döşeme seviyesinden geri kalan kısmı da tavana yakın yerden atılmalıdır. Resirküle hava ile egzost havası için ayrı kanallar çekiliyor ise egzost hava menfezleri temizlik amacıyla kolayca ulaşabilir olmalı, alt ucu döşemeden birkaç cm. yukarıda olmalıdır.
AMELİYATHANE SÜİTLERİNDE HVAC SİSTEMİ
Ameliyathanelerde klima sistemi aşağıdaki dört fonksiyonu yerine getirmelidir.
a) Ameliyat masasının üstü ve alet masası gibi özel koruma gerektiren alanlarda (korunmuş bölgelerde) havada taşınabilen mikroorganizma konsantrasyonunu belirlenen limitlerin altında tutmalıdır.
b) Odalar arasında gerekli hava akışını sağlamalıdır.
c) insanların bulunduğu bölgede, atık anestezik gaz konsantrasyonunu ve diğer malzeme yüklerini belirlenen limitler içinde tutmalıdır.
d) Oda şartlarını devam ettirmelidir, (ısı ve malzeme yüklerini almalıdır).
BESLEME HAVA DEBİSİ
Tecrübeler göstermiştir ki, karışık akımlı bir ameliyathanede sterilite sağlayabilmek için minimum 2400 m3/h besleme hava debisi gereklidir. Bu debide havadaki mikro-organizma konsatrasyonu, referans mikroorganizma konsantrasyonunu verir. (KBE / m3 veya CFU-colony forming units/m3). Süpürmeli akımlı (laminer flow) sistemlerinde bu referans mikroorganizma sayısı, korunmuş bölgede kirlenme faktörü (ms= Contamination factor) kadar düşük debi ile sağlanabilir.
Ancak Vzumin ancak ampirik olarak tespit edilebilmektedir
Cevap Yaz
Cevap yazabilmeniz için Giriş yapmanız gerekiyor.
Benzer Konular
Dnş VEYSEL BILGIN
25 Şubat 2010
19 Kasım 2012
07 Mart 2014
23 Haziran 2007
02 Aralık 2013
Sup marlo
04 Mayıs 2008
Sup marlo
03 Mayıs 2008
Dnş VEYSEL BILGIN
02 Haziran 2008
15 Nisan 2012
01 Şubat 2013