GÜNEŞ ENERJİSİ SANTRALİNİN MALİYET ANALİZ
TÜRKİYE KOŞULLARINDA GÜNEŞ ENERJİSİ SANTRALLERİNİN MALİYET ANALİZİDr. İsmail EKMEKÇİ - Dr. Zehra SÖĞÜT YUMURTACI
Yıldız Teknik Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü
Zehra Söğüt YUMURTACI
1965 Yenişehir (Bursa) doğumlu olup, ilk, orta ve lise öğrenimini Bursa'da tamamladı. 1986'da Yıldız Teknik Üniversitesi'nden Makina Mühendisi olarak mezun oldu. Sırası ile 1988 yılında aynı üniversitenin Enerji Makinaları Anabilim Dalı 'nda Yüksek Lisans ve 1995'te ise aynı Anabilim Dalı'nda Doktora derecesini aldı. Halen Yıldız Teknik Üniversitesi'nde öğretim görevlisi olarak çalışmaktadır.
İsmail EKMEKÇİ
1957 Keleş (Bursa) doğumlu olup, ilk, ota öğrenimini Bursa'da, Lise öğrenimini Aydın'da tamamladı. 1981'de Yıldız Teknik Üniversitesi'nden Makina Mühendisi olarak mezun oldu. Sırası ile 1984 yılında aynı üniversitenin Isı Ana-bilim Dalı'nda Yüksek Lisans ve 1995'te ise aynı Anabilim Dalı'nda Doktora derecesi aldı. Yıldız Teknik Üniversitesi'nde Araştırma görevlisi olarak çalıştı, halen Sakarya Üniversitesi'nde yardımcı doçent olarak çalışmaktadır.
ÖZET
Türkiye'de planlanan enerji santrallarının zamanında devreye girememesi yüzünden yakın bir gelecekte enerji açığı ile karşı karşıya kalınması ihtimal dahilindedir. Bu nedenle, çevreyi kirletmeyen, ithal enerji bağımlılığını azaltan, yeni enerji kaynaklarının yatırım maliyeti yüksek olsa bile enerji açığı karşısında, bu yatırımlara yönelmek daha ekonomik olmaktadır.
Bu çalışmada, yenilenebilir enerji kaynaklarından, güneş enerji santrallerinin maliyeti, birim enerji maliyeti Türkiye'deki ışınım şiddeti değerlerine göre, bütün bölgeler için hesaplanmış ve grafiklerle gösterilmiştir. 1970’ten günümüze kadar Türkiye'deki elektrik enerjisi üretim ve talep değerleri incelenerek enerji açığının, ekonomideki olumsuz etkisinden ortaya çıkan birim enerji maliyeti ile bu santrallerde üretilecek elektrik enerjisinin birim enerji maliyeti değerleri karşılaştırılmıştır.
- 18 Cevap
- 0
- 14054
Dünyada primer olarak kullanılan enerji kaynakları fosil yakıtlardır. Kömür, petrol, doğal gaz gibi yakıtlar gittikçe tükenmektedir ve bu enerji kaynaklarının fiyatları, gerek sosyal gerekse politik sebeplerden dolayı artış içindedir. Petrolün gelecek yüzyılda tükeneceği ve kömürün de birkaç yüzyıl daha dayanacağı göz önüne alındığında yeni enerji kaynaklarının vakit geçirilmeden araştırılması çok önemli bir husus olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca her ülkenin kendi öz kaynaklarına yönelme istekleri ve ekonomik dar boğazlar yeni enerji kaynaklarının kullanımını şimdiden zorunlu hale getirmiştir. Sözü edilen ekonomik dar boğazın en önemlisi petrol krizidir. Araştırılan, kullanılan ve gelecek vaadeden fosil enerji kaynaklarının alternatifleri arasında "Nükleer Enerji" ve "Hidrolik Enerji" çok önemlidir; fakat nükleer enerji bazı özel sorunları da (lisanslama, izin, kurulma süresi v.b.) beraberinde getirilmektedir. Hidrolik enerjide ise, kaynağının her ülke için sınırlı olması nedeniyle büyük bir dezavantaj olmaktadır.
Bu enerji kaynaklan dışında halen bazı uygulama alanlarında kullanılan ve ülkemiz için yaygın bir enerji kaynağı olan "Güneş Enerjisi" hemen göze çarpmaktadır. Ülkemiz için ithal enerji bağımlılığını azaltması, boşa giden enerji kaynağından yararlanma ve çevre faktörü gibi nedenlerle kullanılması uygun olan bir enerji kaynağıdır.
Güneş enerjisi temiz ve çevreyi kirletmeyen bir enerji kaynağı olmasıyla dikkat çekmektedir. Üretilen enerjinin büyük bir bölümü konut ve sanayi alanlarında harcanmaktadır. Sanayi sektöründe enerji ihtiyacının genellikle mevsimlere göre dalgalanma göstermeyişi güneş enerjisinin bu sektörde kullanılmasını kolaylaştıran bir faktördür.
Böylelikle, sanayi sektöründe kullanımı öncelikle ele alınması gereken bir konudur. Fakat büyük kullanım alanlarına uygulanabilmesi için özellikle elektrik enerjisine dönüşümü ile ilgili çalışmaların daha uzun süre alabilecektir ve aynı zamanda bazı problemlerde kullanılmaktadır. Bu problemleri:
1) Yoğunluğu düşük olan güneş enerjisinden yararlanmak için geniş ve serbest alanlara ihtiyaç vardır.
2) Güneş enerjisinin elektrik enerjisinin dönüştüren sistemlerin yatırım maliyeti yüksektir.
3) Isıtma da, güneş enerjisinin en az olduğu zamanlarda en çok ihtiyaç duyulmaktadır.
şeklinde sayabiliriz.
Diğer enerji kaynakları da düşünülürse, her enerji kaynağının kullanım şartlarına göre avantaj ve dezavantajları bulunmaktadır.
Güneş enerjisi elektrik enerjisine değişik yollarla dönüştürülebilmektedir. Teknik olarak bu sistemleri iki grup halinde toplayabiliriz:
1) Direkt santrallar : Güneş ışınımı doğrudan elektrik enerjisine dönüştürülür. Bu tip santrallar için termo-elektrik generatörler, güneş pilleri ve generatif yakıt pilleri örnek olarak verilebililir. Bunların içinde en önemlisi güneş pilleri (fotvoltaik pil)'dir.
2) Endirekt santrallar : Güneş ışınımı dolaylı olarak elektrik enerjisine dönüştürülür. Bu tiplere örnek olarak, güneş havuzları, güneş kuleleri verilebilir.
Bu çalışmada Güneş Kuleli bir santral dikkate alınmıştır. Dünyadaki güneş enerjisi ile elektrik enerjisi üretimi ve uygulamaları Tablo. 1'de verilmiştir (1).
Kuleli bir güneş enerji santrallinin belli başlı elemanları; ısı depolama sistemi, yansıtıcı aynalar, toplayıcı kule sistemi ve türbin-generatör elektrik üretme tesisinden meydana gelir. Güneş ışınları yansıtıcı aynalar tarafından 200 m. yüksekliğindeki bir kule üzerinde monte edilen toplayıcının içine yansıtılarak, kızgın buharı türbin tarafından doğrudan doğruya kullanılmak üzere, türbine borularla gönderilir. Güneş enerjisinin herhangi bir nedenle kesintiye uğraması halinde ısıl depolama enerjisi, türbini çalıştırmaya yetecek buharı üretmesi için ısı eşanjörlerine verilir. Yansıtıcı ayna sistemi, güneş ışınları toplayıcı sistemine sürekli yansıtılan kontrollü aynalar dizisinden meydana gelir. Bu aynalar düz ve güneye bakan teraslı alana monte edilirler.
Kule tipi santralların dezavantajı, aynaların yerleştirileceği geniş alanlara ihtiyaç duyulmasıdır. Her ayna bağımsız olarak güneşi izlemelidir. Elektrik enerjisi üretme sistemi, toplayıcıdan gelen çalışma akışkanının ısıl enerjisi, türbin-generatör vasıtasıyla elektrik enerjisine çevrilir ve generatörden alınan elektrik enerjisi regüle edilerek, enterkonnekte şebekeye iletilir. Şekil.1'de Güneş Kuleli Santralin şematik gösterilişi verilmiştir (1).
Güneş Kule Santrallarda elektrik enerjisi üretiminde, heliostat adı verilen iki eksen etrafında hareketli parabolik aynalar güneş ışınlarını yaklaşık 200 m. yüksekliğindeki bir kule üzerinde bulunan kazana yönelterek buhar üretmektedir. Şekil, 1'den de görüldüğü gibi, klasik olarak çalışan türbin-generatör grubunda elektrik enerjisi üretimi sağlanır.
Bunun için güneş enerji santrallarının yatırım maliyeti çok yüksektir, fakat güneş enerjili santrallerde maliyet, direkt olarak güneş ışınım şiddeti ile ilgilidir. Bu ışınım şiddetleri, ışınım şiddeti eğrilerinin ortalamaları ve güneşlenme süresi ile ilgilidir. Türkiye'deki bölgelere göre ortalama ışınım enerjileri Tablo.2'de verilmiştir (5). Bütün Türkiye'nin ışınım şiddeti eğrileri de Şekil.2'de verilmiştir (6).
5. MALİYET HESABI
Enerji üreten tesislerde genel olarak maliyet, yatırım maliyeti, yakıt maliyeti ve işletme maliyeti olmak üzere üç grupta incelenir. Güneş enerjili santrallerde, yakıt maliyeti yoktur, işletme ve bakım maliyeti ise yatırım maliyetinin yanında ihmal edilebilecek mertebededir.
Bu çalışmada, kollektör ışınım şiddeti (Ik) 0.93 kW/m2, santralin emniyet payı (Ep) %15, santral verimi (hS) %25, arsa bedeli (Ab) 15$/m2, baz alınan birim tesis bedeli (Cso) 3500 $/kW, baz alınan efektif güç (No) 1000 kW, faiz oranı (i) %6, amortisman ömrü (n) 10 yıl olarak alınmış ve her bölge için ışınım şiddetleri bulunarak hesaplamalar yapılmıştır (4). Gerekli heliostat yüzeyi (Hy):
ile hesaplanır.
Şekil. 3'de, yukarıda verilen formüllere bağlı şekilde, Türkiye'de bölgelere göre değişen güneş ışınım enerjileri dikkate alınarak, güneş enerjili kule tipi santrallarda güçlere göre birim enerji maliyetlerinin değişimi görülmektedir. Ayrıca, Şekil.4'te de değişen ışınım şiddeti değerlerine göre, birim enerji maliyetleri görülmektedir. Şekil.3 ve Şekil.4'teki eğrileri çizdirmek için, yukarıdaki formüllere dayalı olarak, (I) ışınım şiddeti ve (G) santral gücü parametre alınarak (BEM) Birim Enerji Maliyeti değerlerini hesaplayan bir bilgisayar programı hazırlanmış ve bu program ile elde edilen değerler eğrisel olarak ifade edilmiştir.
6. Enerji Açığına Bağlı Maliyet Kayıpları
Türkiye'nin yıllara göre elektrik enerjisi üretimi ve tüketimi incelendiğinde 1976 ile 1987 sonuna kadar enerji açığı olduğu görülmektedir. Bu değerler Tablo.3'de sayısal olarak verilmiş ve grafik olarak da Şekil.6'da gösterilmiştir (2).
Birim elektrik enerjisi ile GSMH'daki artışı bulabilmek için, GSMH'nın Amerikan Doları cinsinden değeri, o yıl içinde tüketilen elektrik enerjisi değerine bölünmüştür. Elektrik enerjisi açığının olduğu yılları düşündüğümüzde bu değer bize üretilemeyen birim elektrik enerjisinin GSMH'da yapacağı azalmayı; yani üretilemeyen elektrik enerjisinin ülkemiz açısından birim kayıp maliyetini verecektir. Bu değerin yıllara göre değişimi Tablo.4'te verilmiştir (3). Bu Tablodan görüleceği gibi, ülkemiz gibi gelişmekte olan ülkeler açısından, üretilemeyen enerji en pahalı enerjidir. Elektrik Çarpanı olarak adlandırılan bu değerin diğer bir yorum da elektrik enerjisinin verimli kullanımı ile ilgilidir. Bu değer ne kadar büyük olursa, elektrik enerjisi o derece verimli kullanılmaktadır; yani birim enerji kullanımı ile GSMH'ya yapılan katkı o derece artmış olmaktadır.
Güneş enerjisinden elektrik enerjisi üretiminde, teknik gelişmeler sağlanarak, çeşitli çözümler bulunabilir; ancak en büyük problem üretilen enerjinin ekonomik olması problemidir. Çevreyi kirletmemesi ve çeşitli faktörlerden bağımsız olması gibi çeşitli faktörler göz önüne alındığında, güneş enerjisi için
ekonomik olma kriterinin tek başına ele alınması yanlış olmaktadır. Aynı zamanda güneş enerjisi kullanımının ekonomik yönü, çeşitli bakış açılarından ele alınmalıdır.
Ulusal kazanç ve makro ekonomik açıdan ele alınınca, enerji sistemindeki açığın bir kısmının bu şekilde kapatılarak ulusal gelire yapacağı katkı tartışılmalıdır. 6. Bölümde de vurguladığımız gibi, Tablo.4’teki rakamların da gösterdiği şekilde en pahalı enerji üretilmeyen enerji olmaktadır. Güneş enerjisinin elektrik enerjisi üretiminde kullanımı ile birincil enerji kaynaklarının aşırı şekilde kullanımı önlenecek ve bu rezervlerden gelecek kuşakların da yararlanması sağlanmış olacaktır. Aynı zamanda güneş enerjisi kullanımı ile petrol ithaline bağımlılık azalacak. Bunların yanında en önemlisi, çevreyi kirletmeyen bir enerji olması özelliğiyle, güneş enerjisi kullanımı sayesinde gelecek nesillere daha temiz bir çevre bırakmış olacağız.
