02.01.2009 Tarihli ilgili İgdaş yazısı:
"Doğal gaz iç tesisatlarında kullanılmakta olan TS 10878
TS 10670,TS 10880 standartlarına haiz (Cihaz
bağlantıları,servis kutusu bina bağlantıları,iki bina arası
dilatasyon bağlantıları brülör bağlantıları,kompansatörler
vb.) esnek bağlantı hortumlarında korozyon
sonucu oluşabilecek delinmelerin önlenmesi,kirlenmeye
karşı korunması ve elektriksel yalıtımın sağlanması
amacı ile çaplarına bakılmaksızın 01.02.2009 tarihi
itibarı ile termoplastik (XLP,PVC esaslı alev almayan )
malzeme ile kaplı olarak doğalgaz iç tesisatlarında
kullanımlarına izin verilecektir. Kaplamasız esnek bağlantı
elemanlarına gaz açma işlemi yapılmayacaktır.
Uygulamada proje onay tarihi baza alınacaktır."
02.01.2009 Tarihli ilgili İgdaş yazısı:
"Doğal gaz iç tesisatlarında kullanılmakta olan TS 10878
TS 10670,TS 10880 standartlarına haiz (Cihaz
bağlantıları,servis kutusu bina bağlantıları,iki bina arası
dilatasyon bağlantıları brülör bağlantıları,kompansatörler
vb.) esnek bağlantı hortumlarında korozyon
sonucu oluşabilecek delinmelerin önlenmesi,kirlenmeye
karşı korunması ve elektriksel yalıtımın sağlanması
amacı ile çaplarına bakılmaksızın 01.02.2009 tarihi
itibarı ile termoplastik (XLP,PVC esaslı alev almayan )
malzeme ile kaplı olarak doğalgaz iç tesisatlarında
kullanımlarına izin verilecektir. Kaplamasız esnek bağlantı
elemanlarına gaz açma işlemi yapılmayacaktır.
Uygulamada proje onay tarihi baza alınacaktır."
Korozyonun Nedir Tanımı Etkileyen Faktörler konusunda bulunan maddeleri adim adim ilerleyelim:
Madde 1.2.3 Ne diyor bakalim:
1.2.3. Çevresel EtkenlerKorozyona neden olma açısından coğrafik konuma göre iklim şartları da önemli rol oynar. (1)Sıcaklık-nem etkisi, özellikle tropikal deniz ikliminin görüldüğü bölgeler korozif etkiyi hat safhada arttırmaktadır. Korozyona neden olma açısından coğrafik yerleşime göre iklimler dörde ayrılır.Yüksek sıcaklık ve nemin birlikte etki ettiği en korozif ortam (2)tropikal denizel ortamdır. Bu ortamda korozyon, sıcaklıkla birlikte hızla artar. Sıcaklığın (3)–25 °C ile 37 °C arasında, nemin ise 10–100 % arasında değiştiği ılıman iklimli ve endüstriyel kirlenme, duman ve sis gibi kalıntıları taşıyan ortam endüstriyel ortamdır. Endüstriyel kuruluşlardan yükselen gazlar havanın nemi ile birleşerek asit şeklinde yoğunlaşır ve korozyonu hızlandırır. (4) Sıcaklığın çok düşük olduğu ve düşük elektrokimyasal reaksiyonun olduğu ortam kutupsal ortamdır. Buortamda elektrokimyasal ortamın çok düşük olmasına karşın çok soğuk durumdaki metal ısındığında nem toplanır. Bu da metalde korozyon yaratır. Nemin çok düşük olduğu ve korozyon olmadığı tek ortam çöl ortamıdır. Bu ortamda nem olmadığından sıcaklığın etkisi olmaz.
Simdi:
1) No ile isaretledigim kismi inceledigimizde;Tropikal deniz ikliminin oldugu bolgelerin Izmir ,Antalya gibi buyuk kentlerimizin oldugu bilindigine gore bu bolgelerde ic tesisatta kullanilan boru fittins malzemelerin diger illerimize gore cok daha fazla korrozif etkiye maruz kalacagi asikardir.Bundan sebep bu illerimizde yapilan ic tesisat borularinin koruyucu boyalarinin ciddi bir sekilde yapilmasi gerekir.
2) No ile isaretledigim kisim 1 noda adi gecen illerimizdir.
3) No ile isaretligim kisimda isaretledigim bolge Trakya bolgesine haiz olup bu bolgemizdeki en buyuk risk sanayi yogunlugundan dolayi endustriyel kuruluslardan yukselecek (Hamitabad cevrim santrali de bu bolgemizdedir) ve (yillik ortalama%69,6 nem) havanin nemi ile birlestiginde olusacak asit yagmurlarinin korrozif etkiyi artircak olmasidir.
4) No ile isaretledigim kisimdaki bolge Dogu Anadolu ozellikle Erzurum ve civaridir.
Madde 1.3.2 Ne Diyor bakalim:
1.3.2. Galvanik (Elektrokimyasal) Korozyon Galvanik korozyon, farklı metallerin ısı ve nem ortamında birbirlerine teması halinde meydana gelir. Örneğin, alüminyum alaşımlı bir malzemenin üzerine arada herhangi bir izolasyon malzemesi kullanmadan paslanmaz çelik veya titanyum malzeme monte edildiğinde zamanla alüminyum malzemenin üzerinde korozyon meydana gelecektir. Bu galvanik korozyondur. Galvanik korozyona meydan vermemek ve iki farklı metal arasında elektron transferini önlemek için ipek bant, amyant, sealink (macun) gibi izolasyon malzemeleri kullanmak gerekir.
Bu konuyu "HACIAYVAZ UYUMA FLEX HORTUMUNA SAHIP CIK" konusunda ozellikle gundeme getirmis hatta orada flex hortm govdesi ile uc kisimdaki disli nipelin birlestigi yerdeki korrozyona ait resimde sunmustum.iste bu noktada yasanan PITTING olusumuna muteakip Elektrokimyasal yani GALVANIK KORROZYONDUR.Bu ozellikle farkli iki metalin elektron sayilarinin farkliligindan kaynaklanan statik elektrik yukudur.Statik elektrik yukunu onler diye kullanilan polietilen esasli shrink kaplama iki metalin farkliligindan kaynaklanan statik elektrik yukunu onlemekten ziyade govde uzerinde toplanacak olan yuku onler.
Madde 1.3.3 Ne Diyor bakalim:
1.3.3. Pitting (Çukurcuk) Korozyonu Pitting (çukurcuk) korozyonu nemle temas eden alaşım yüzeyinde,nemle temas eden anodik ve katodik kısımların bulunması sonucu oluşur.Metal alaşımı, elektronların taşınması için metal yolu meydana getirir. Pitting korozyonu, alüminyum ve magnezyum alaşımlarında sık rastlanan bir tür korozyondur. İlk belirtisi yüzeyde toplanan ve kabaran beyaz ve gri tozumsu yığıntılardır. Bu yığıntılar temizlendikten sonra küçük oyuklar veya boşluklar görülebilir.Oyuklar baştan küçük olmasına rağmen zamanla büyür. Pitting (çukurcuk) korozyonunun oyukları parça kalınlığı uygun ise kazınarak temizlenebilir
Goruldugu uzere magnezyumdan dolayi ic tesisat borularinin tamami PITTING olusumuna maruz kalma riskindedir.
Ayrica:
Bir metal ile; bestos , sponge , rubber (LASTIK KAUCUK OZELLIKLE KELEPCELER), cork , wood ya da belli plastiklerin temasları, pitting'e sebep olabilir. Metalin, bu tip malzemelerle teması kontrol edilmelidir. Diğer bir pitting sebebi ise; kimyasal yüklü nem içeren egzoz dumanı, tuvaletler, bataryalar buz engelleme bileşikleri ya da doğal olmayan diğer kaynaklardır. Bunlar güçlü elektrolitlerdir ve birbirinden farklı metaller arasında elektro kimyasal hareket meydana getirebilirler.
Son olarak deginecegim kisim bacalardaki PITTING tehlikesidir:
Ozellikle 316 L Paslanmaz bacalardaki riskler:
NEDEN 316 L ? Bütün malzemeler az veya çok korozyona maruz kalırlar. Östenitik paslanmaz çelikler ise korozyonun etkilerine karşı oldukça dayanıklıdırlar. Özellikle baca gazı sıcaklıkları çiğ noktasının altına düştüğü zaman baca gazının yapısına bağlı olarak iki türde korozyon söz konusu olur. Yakıt yandığında yoğuşan sıvının yapısında sülfirik asit varsa yüzey korozyonu meydana gelir. Bu şekildeki korozyonun doğru malzeme seçimi yapılarak kontrolü kolaydır, bacaya verdiği etkide çok önemli değildir. Yüksek yüzey kaliteli malzeme seçilerek bu etkiler minimize edilebilir. En önemlisi ise bölgesel (pitting) korozyondur. Bu tür korozyonlar çok kısa zaman içerisinde malzemede derin kraterler açarak malzemenin delinmesine yol açarlar. Bölgesel korozyonların oluşabilmesi için baca gazında halojon bileşimlerin olması gerekir. Bu halojen komponentler başlıca klor bileşenleridir ve normalde yakıttan değilde yanma havasından ileri gelirler. Yanma havası içerisinde klor bileşenleri olmamasına dikkat edilmelidir. Klor bileşenleri kazan dairesinde temizleme maddelerinden, boyalardan ve buna benzer birçok kimyasal maddeden ileri gelebilir. Bu durumda kazan dairesine taze hava girişi oldukça önemlidir. Aksi takdirde yanma havasında buluna klor, baca içerisinde hidroklorik asite dönüşerek baca iç yüzeylerine etki etmeye başlar. Diğer bir pitting oluşum nedeni ise yanma sonucu ortaya çıkan NOX’ lerin nitrik asit oluşturmasıdır.Yanma işlemi esnasındaki azot oksitler, ya ısıl birleşmeden (yüksek yanma sıcaklıklarında azot ile oksijenin reaksiyonu),veya yakacaktaki azottan (yakacak moleküllerindeki organik azotun oksidasyonu sonucu) meydana gelir. Tam yanmayı sağlamak ve eksik yanma ürünleri azaltmak gayesi ile fazla hava miktarını ve alev sıcaklığını arttırmak, maalesef NOX miktarını arttırır. Dur/kalk çevrime (on/off) göre çalışan kazanlarda, bacalar durma aralığında soğurlar. Kazan çalışmaya başlayınca, baca yüzeylerinin çiğ noktası sıcaklığının üzerine çıkana kadar, duman gazı içinde su buharı, bu yüzeyler üzerinde yoğuşur. Baca yüzeylerinin sıcaklıkları, duman gazındaki bileşenlerin çiğ noktası sıcaklığının altında kalması ile yakacak içerisindeki ve yanma ürünlerindeki asitler, yoğuşan nem ile birleşerek bu yüzeyler üzerinde sülfirik asit, nitrik asit ve hidroklorik asitlerin oluşmasına yol açarlar. Baca sistemlerinde izolasyon malzemesinin kullanılması ile asitlerin ve su buharının yoğuşması azaltılarak baca malzemesinin ömrü arttırılabilir. Yüksek verimli, yoğuşmalı kazanlarda verimin %100 civarına ulaşabilmesi için duman gazı sıcaklığının kasıtlı olarak çiğ noktasının altına indirilmesi gereklidir. Bu sistemlerde, yoğuşma etkisi altında kalan yüzeyler, korozyona dayanıklı malzemeden yapılmalıdır. Pitting şeklinde oluşan korozyonlara karşı molibden içeren paslanmaz çeliğin kullanımının gerekliliği uzun yıllardan beri elde edilen tecrübelerle ve deneysel metodlarla kanıtlanmıştır. Bu durumda % 2,5 e kadar molibden içeren AISI 316 L veya AISI 316 Ti malzemenin kullanımı gereklidir.(Tabloda bu malzemelerin içerikleri detaylıca belirtilmiştir.) Molibden ilavesi, düşük oranlarda bile (%0,2-0,5) kopma mukavemetini, 400-600 0C’ lik sıcaklıklarda sürtünme mukavemetini yükseltir. Taneyi inceltip sertleşmede kritik soğutma hızını azaltır. Korozyon etkisi sadece malzeme ile ilgili olmayıp izolasyon kullanımı, baca dizaynı ve baca elemanlarının seçimi ile doğrudan ilgilidir. Bunlara ek olarak kaynak tekniği, sac büküm ve form verme tekniği de korozyonun oluşumunda önemli faktörlerdir. Malzeme İçeriği % C max % Cr % Mo % Ni % diğer AISI 316 L X2CrNiMo 17 13 2 0,03 16,5-18,5 2-2,5 11-14 - AISI 316 Ti X6CrNiMoTi 17 12 2 0,08 16,5-18,5 2-2,5 11-14 Ti5x%C-0,8
Tablo : Baca yapımında kullanılması gereken paslanmaz çelik malzemelerin içeriği
Kaynak prosesinde koruyucu gaz kullanarak 316 L veya 316 Ti paslanmaz çeliğin ek bir dolgu malzemesi kullanmadan ergitilerek otomatik TİG kaynağı(robot kaynağı) ile bileştirilmesi bacanın kaynak bölgelerinde homojen bir yapının oluşmasına, neticede korozif etkilerinde kısmen azaltılarak bacanın sağlıklı, uzun ömürlü olmasına neden olacaktır.
Sonuç :
1. Paslanmaz çelik baca uygun malzemeden yapılmalıdır.(316 L veya 316 Ti)
2. İzolasyon malzemesi kullanılmalıdır.(Kayayünü)
3. Tam yanmanın sağlanması için çekiş ölçümleri yapılarak basıncın sabit tutulması için sekonder hava klapesi veya çekişin her şartta kontrol edilebilmesi için otomatik kontrollü bir fana ihtiyaç vardır.(Tam yanmanın olmaması asitlerin oluşumunu arttıracaktır.)
4. Baca çapının uygun hesaplanması, baca elemanlarının uygun kullanımı ile baca konstrüksiyonunun sağlıklı oluşturulması(Baca içerisinde pozitif basınç oluşturacak elemanların kullanılmaması, bacanın ısıl genleşmeleri kompanze edebilmesi, kondenzasyon ve temizleme kapaklarının uygun yerleştirilmesi), sızdırmazlığın sağlanması (silikon kullanımı), baca şapkasının ters rüzgarlara karşı direnç gösterecek şekilde dizayn edilmesi,kazan tipine göre uygun baca konstrüksiyonu (atmosferik brülörlü veya fanlı brülörlü), baca içerisinde vibrasyon, ses ve rezonansın oluşmamasının dikkate alınması.
5. Paslanmaz çelik kaynağının kaynak bölgesini deforme etmeden uygun yapılması. (Torcun sabit hız ve doğrusal ilerlemesi).
6. Kazan dairesinin havalandırmasının uygun yapılması.(Taze hava girişinin sağlanması-gerekirse fanlı havalandırma yapılması.)
Selamlar