-hacim düzelticiler (Corrector)
Elektriğin bir enerji birimi olan kwh cinsinden ifade edilmesi kolaydır. Kullanılan gazın enerji cinsinden ifade edilmesiyse oldukça zordur. Gazın ne bir boyutu nede tanımlanabilen bir hacmi vardır. Gaz önemli olçüde sıkıştırılabilir bir nesnedir. Gaz sayaçları akan gazların hacmini yani mevcut sıcaklık ve basınçtaki hacim değerlerini ölçer. Basınç ve sıcaklık değişikliği, önemli ölçüde hacim değişikliği doğurur. Bu nedenle değişik işletme şartlarındaki gaz hacmi, ancak standart basınç ve sıcaklık şartlarına dönüştürülmekle mukayese edilebilir. Standart hacimle kasdedilen standart basınç ve sıcaklıkta olduğu kabul edilen hesaplanmış değerdir. Bu hesaplama ‘’ hacim düzeltimi ’’ ve bu hesaplamayı yapan cihaz ise ‘’corrector ‘’ olarak adlandırılır.
Standart şartlar ‘’S’’ sembolüyle gösterilerek;
Sıcaklık TS = 288,15 °K = 15 °C
Basınç PS = 1,01325 barg olarak tanımlanır. Düzeltilmiş ve düzeltilmemiş hacimler oranı ise düzeltme katsayısı ZC olmak üzere;
VS = VÖlçüm* ZC Şeklindedir.
Düzeltme katsayısı ZC belirlemede temel hacim düzeltmesi ve yoğunluk düzeltmesi şeklinde iki yöntem vardır. Correctorler sayaçtan alınan salt hacim bilgisini; basınç, sıcaklık, ve süper sıkıştırılabilirlik katsayısı verilerini kullanarak doğrultulmuş hacim bilgisini oluşturan, hafızasında depolayan ve modeline göre uzaktaki bir merkeze ileten elektronik cihazlardır. Ülkemizde TS 10877 EN 12405 standardı mevcuttur. Hacim düzelticileri sayaçtan gelen düşük puls frekanslı sinyalleri toplar. Basınç ve sıcaklık sensörlerinden aldığı verileri kullanarak düzeltilmiş hacim bilgisini hesaplar. Düzeltilmiş ve düzeltilmemiş hacim bilgilerini hafızaya kaydeder. Bu nedenle güç tasarrufu sağlamak için veri okuma ve düzeltme periyodu 20-30 sn arasında olur. Genellikle döküm alüminyum gövdeli, gazlı ortama monte edildiği için exproof yapıdadırlar. Sistemin güç ihtiyacı genellikle 5 yıl işletilebilen dahili (internal) bir pil yardımıyla sağlanır.
Hacim düzelticileri; TZ, PZ, ve PTZ olarak 3 kısma ayrılmıştır.
TZ:Sıcaklık dışarıdan alınır, düzeltme faktörü hesaplanır.
PZ:Basınç dışarıdan alınır, düzeltme faktörü ZC hesaplanır.
PTZ:Basınç ve sıcaklık dışarıdan alınır, düzeltme faktörü ZC hesaplanır.
PTZ tipi correctorler alttaki denklemden yararlanarak standart hacim değerini hesaplarlar.
VS = VÖ *´ PÖ* ´ Tr * ´ Zr
Pr * TÖ * ZÖ
Bu denklemde;
VS=’’Sm3’’ olarak standart hacim değeri (15°C ve 1,01325 barg)
VÖ=’’m3’’ olarak sayaç göstergesindeki tüketim değeri
(Son okuna değer-İlk okunan değer)
PÖ =Bir ölçüm periyodundaki ortalama mutlak basınç, barg= Yerel
atmosferik basınç + Efektif basınç )
Pr = Referans mutlak basınç = 1,01325 barg
TÖ =Bir ölçüm periyodundaki ortalama mutlak sıcaklık, °K=273,15 +
Efektif gaz sıcaklığı (°C)
Tr = Referans mutlak sıcaklık ; 288,15 °K =(15 + 273.15)
Zr = Referans şartlarda süper sıkıştırılabilirlik katsayısı.
ZÖ = Ölçüm şartlarında süper sıkıştırılabilirlik katsayısı.
Z süper sıkıştırılabilirlik faktörü AGA NX 19 (BR KORR 3H’a göre modifiye edilmiş prosedürüne göre yada Standart GERG-88 virial denklemine göre çeşitli bilgileri kullanarak hesaplanır.
SLM