“LNG Müsteri Sahaları Uygulama Esasları”

A. STANDARTLAR

NFPA 59A National Fire Protection Association; Production, Storage and Handling

of Liquified Natural Gas (LNG) / 2006 Edition

EN 13645:2001 Installations and Equipment for liquefied natural gas; design of onshore

installations with a storage capacity between 5 and 200 tons

EN 1473:1997 Installations and Equipment for liquefied natural gas - Design of onshore

installations with a storage capacity over 200 tons

EN 13458-2 Cryogenic Vessels – Static Vacuum Insulated Vessels – Part 2: Design,

fabrication, inspection and testing

EN 13530-2 Cryogenic Vessels – Large Transportable Vacuum Insulated Vessels –

Part 2: Design, fabrication, inspection and testing

Asagıda uygulamada belirlenen en önemli kriterler ve standartların bu kriterler ile ilgili

maddeleri sıralanmaktadır.

LNG Tank ve Tankerlerinin AD MERKBLATT, EN 13458-2, EN 13530-2 ve ADR gibi

dünya ölçeginde yaygın kabul gören Standart ve Sartnamelere uygun olması, imalatlarının

3. Parti denetim kurulusları tarafından sertifikalandırılması, CE onayının aranması

gerekmektedir.

Gaz satıs ve dagıtım firmaları ile Tank, Tanker ve ekipman üreticileri ve Saha Montajı yapan firmaların Kriyojenik ve LNG konusunda ehil firmalar olması, kullanılan malzeme ve ekipmanların kabul görmüs ve Türkiye kosullarına uygun standartlarda üretilmis ve kalite belgelerine sahip olmaları gerekmektedir

Uygulama sahalarının risk analiz degerlendirmesinin yapılması ve alınacak önlemlerin belirlenmesi, islemlerin kayıt altına alınması.

LNG Stok Tanklarının hacimlerine baglı olarak çevre yapılasmalara ( komsu arsa sınırına,demiryoluna, otoyola v.b ) emniyet mesafeleri

NFPA 59A Madde 5.2.4.1’e göre; LNG veya parlayıcı sogutucu gazlar içeren tankların binalar, veya tas/betondan mamül duvarlara uzaklıkları en az Tablo 5.2.4.1’de verildigi kadar olmalıdır. Bu mesafeler yerel yetkililerden onay alınması ve 3 metreden daha az olmaması kaydıyla kısaltılabilir. NFPA 59A tank hacmine göre ne kadar emniyet mesafesi oldugunu belirlemekte ve hiç bir zaman da 3 metreden daha az bir emniyet mesafesine inilmesine müsaade etmemektedir. Emniyet mesafesinin 3 metreye kadar kısaltılmasını da yerel yetkililerden izin alma ön kosuluna baglamaktadır. NFPA 59A Madde A.3.2.2’de “yerel yetkilileri” yerel, bölgesel veya ulusal bir departman veya itfaiye sefi, yangın önleme büro sefi, isçi departman sefi, saglık departman sefi, elektrik müfettisi gibi sahıslar veya kanunlarla belirlenmis diger merciler olarak tanımlanmıstır. Bu tanımın Türkiye’deki en iyi muhatabı yangın ve patlayıcı maddeler konusunda deneyimli yerel itfaiye birimleridir. Eger tabloda verilen emniyet mesafelerine uyulamıyorsa, yerel itfaiye denetimini müteakip, itfaiyenin önerecegi önlemleri almak suretiyle emniyet mesafesi 3 metreye kadar indirilebilir.

6. Dogal gaz boru hatları ve basınç düsürme istasyonlarının yerüstü ve yeraltı elektrik nakil hatlarına olan emniyet mesafeleri asagıdaki degerleri mutlaka saglamalıdır.

(Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeligi Çizelge - 6)

Yerüstü Nakil Hatları için Max. Salınım izdüsümü ile

Madde 5.2.2’de tanımlanan LNG tanklarının içine oturtulması gereken tank havuzunun boyutlarıdır. NFPA, LNG havuzunun;

Olası yangın risklerine karsı sahada önlemler alınması gerekmektedir.

Tank sahasının analizi ve degerlendirmesi yapıldıktan sonra yangına karsı alınacak önlemler belirlenmelidir.

Müsteri tank sahalarının büyüklügüne baglı olarak artmak üzere minimum 8 adet 6-8 kg ‘lık veya 4 adet 12 kg’lık KKT (kimyevi kuru toz) yangın söndürücüler tank sahasında 4 adedi içerde 4 adedi dısarda olmak üzere tel çit üzerine asılmalıdır.

Tank ve Tankerlerde bütün sıvı çıkıslarının tehlike halinde uzaktan müdahale imkanı ile kapatılarak riski düsürecek ekipmanlar (ESD, Acil Durum Kesme Vanaları) ile donatılmaları gerekmektedir.

Müsteri sahalarındaki tank ve LNG tasıyan tankerlerde acil durumlarda uzaktan kapama yaparak gaz akısını kesebilen, hava ile çalısan acil durum vanaları hem dolum hattında hem de müsteri kullanım hattında bulunmaktadır.

Müsteri sahalarında tank üzerinde bulunan bu vanalar tank sahasından 15 m uzakta bulunan acil kesme dügmesine basılmak süreti ile kapanmasının yanında, elektrik ve hava kesildiginde, buharlastırıcı çıkısındaki gaz sıcaklıgının -18°C’ye ulastıgında ve havuz drenajı çıkısında sıcaklıgın -30°C’ye ulasması durumlarında otomatik olarak kapama yaparak sistemi emniyete almaktadır.

Emniyet amaçlı tank sıvı çıkıslarında Acil durum kesme vanaları olacaktır. Bu vanalar Pnömatik Aktuatörlü ve normalde kapalı tiptedir (havuz’un tahliyesi için bahsettigimiz vana da aynı prensiplerle çalısır). Bu vanalardan 2 tane tank üzerinde ve bir tane de havuz tahliyesinde olmak üzere 3 adet bulunmaktadır.. Bu vanaları çalıstırabilmek için de tank sahasında en az 6 bar basınçlı havaya ihtiyaç bulunmaktadır. Bu hava müsteri tarafından tank sahasına kadar getirilmeldir.

Sistemi kontrol edecek panolar tank havuzundan en az 15 m mesafeye monte edilecektir.

Elektrik panosunun konulacagı yere kadar tüm elektrik hattı müsteri tarafından çekilecektir. Tank sahası içinde gerekecek kablo tavası ve destekler müsteri tarafından,Koç Statoil’in verecegi miktar ve ölçülerde temin edilecektir. Tank sahası içine konulacak pnömatik pano ile dısarı konulacak elektrik panosu ile ilgili tüm baglantılar ise Koç Statoil tarafından yapılacaktır.

Sertifikalı, uygun kapasitede ve birbirini yedekleyen emniyet ekipmanının kullanılması gerekmektedir.

Tank ve tankerlerimizde emniyet vanaları 2’li gruplar halinde çalısmak üzere toplam 4 adettir. Üç yollu vana yardımı ile devreye girmis olan emniyetler devre dısı bırakılıp diger 2 ’li grup devreye alınarak sistemin emniyetli çalısması saglanır.

Sehir sebekelerinde oldugu gibi LNG ‘den beslenen sistemlerde de kokulandırma yapılması suretiyle olası kaçakların risk yaratabilecek seviyelere ulasmadan önce tespitinin saglanması gerekmektedir.

LNG’nin kokusuz ve renksiz olması sebebi ile, gaz fazında olabilecek bir gaz kaçagının tespit edilebilmesi için sisteme kokulandırıcı tankı konulmaktadır. Kokusuz LNG’nin gaza dönüsmesi sonrasında bir ksımı kokulandırıcı tankındaki kimyasalın üzerinden geçerek absorbsiyonla koku almakta ve sisteme kokulu olarak karısmaktadır.

14. Karbon Çeligi Malzemenin Soguk Kırılganlıgının Önlenmesi

BOTAS ve diger bölgesel gaz dagıtım sirketleri sartnamelerine göre imal edilen iç tesisatların ekonomik kosullar nedeniyle tamamen karbon çelikten yapılmıs olmaları nedeniyle soguk kırılganlıgı tehditi altında olmaları gerekmektedir.

Tank sahasında atmosferik buharlastırıcıların hemen çıkısına konulan sıcaklık duyar elemanı (PT 100) sayesinde sisteme giden gaz sıcaklıgı sürekli ölçülmekte ve monitorden takip edilmektedir. Gaz sıcaklıgının -10°C’ye ulasması durumunda sistem sesli alarm vermekte, gaz sıcaklıgının -18°C’ye ulasması durumunda da acil durum kesme vanalarını otomatik olarak kapamak sureti ile sisteme giden gaz akısını kesmekte ve bu sayede karbon çeligi iç tesisat hattını emniyete almaktadır.

Uygun buharlastırıcı seçimi ve uygun boyutlandırılmayan buharlastırıcıların veya tasarımlanan sistem kapasitesinin üzerinde gaz çekislerinin neden olabilecegi soguk gaz yürümesi riskleri ve isletme sorunları bulunabilmektedir.

Atmosferik buharlastırıcıların ortam ısısından faydalanarak LNG’yi gazlastırmaları sebebi ile müsterilerin yaz – kıs maksimum gaz tüketimlerinde de buharlastırıcılarının kapasitelerinin yeterli gelmesi uygun kapasite seçimi yapılarak saglanmaktadır.

Buharlastırıcılar yedekli konulmak surety ile asırı karlanmaları ve bu nedenle performanslarının düsmesi engellenmektedir. Dıs ortam sıcaklıgının -18°C’lerin altına inecegi bölgelerdeki müsterilere soguk hava kosullarında gaz kesintisi yasamamaları için elektrikli trim ısıtıcılar da konulmaktadır. Bu sayede sisteme sürekli olması gereken sıcaklıktaki gaz gönderilmektedir.

Deprem kosullarına uygun tank tasarımı ve deprem bölgesi, zemin, beton tank kaidesi ve tankın beton kaide baglantısı iliskisinin yürürlükteki deprem sartnamelerine göre hesaplanmıs ve imal edilmis olması gerekmektedir.

Tank kaideleri en kötü zemin kosulları (minimum 1 kg/cm2 zemin emniyet gerilmesi, D zemin grubu, Z4 zemin sınıfı ve sıvılasma riskinin olmadıgı zeminler) dikkate alınarak deprem anında herhangi bir zarara ugramayacak sekilde tank temelinin static hesapları yapılmakta ve projeleri hazırlanarak müsterilere verilmektedir.

Tank ve ekipmanların topraklamalarının saglanması, gerekli yerlerde ex-proof (alev/kıvılcım geçirmez) korumalı elektrikli ekipmanların kullanılması

Statik elektriklenme, yıldırım düsmesi ve benzeri risklere karsı sistemin emniyetinin saglanması için tank ve tanker topraklamaları yapılması gerekmektedir. Tank ayagı üzerinde bırakılan topraklama noktasına, detaylara uygun bir sekilde baglantı yapılmalıdır.

Tankın topraklanması dısında, tankerin de transfer esnasında topraklanması gerekmektedir.

Bunun için tanker yanasma sahasına ek bir topraklama baglantısı çekilmeli ve topraklama

pensesi konulmalıdır.Sahaya girecek personelin üzerindeki statik elektrigi bosaltması için giris kapısına uygun bir el pedi yada topraklama tutamagı konulmalıdır.Her topraklama noktası ayrı ayrı topraga baglanmalıdır. Topraklama degeri elektrik mühendisleri odasına kayıtlı bir mühendis tarafından ölçülmeli, 5 ohm’dan küçük olmalı ve

Tank havuzundaki yagmur suyunun tahliyesi için havuzun bir kösesine su toplama çukuru yapılması gerekmektedir.

Tank havuzunda birikecek suyun tahliyesi için atmosferik buharlastırıcıların bulundugu cephedeki köselerinden bir tanesine 50x50x50 cm ölçülerinde bir drenaj çukuru yapılmalıdır. Sahada ters egimler olmamasına dikkat edilmelidir. Kaidenin etrafındaki bu zeminde havuz çukuruna dogru akısın rahatlıkla olacagı sekilde bir egim verilmelidir.

Tank sahası en az tank havuzu üzerinden veya mümkünse emniyet mesafelerini kapsayacak genislikte daha büyük bir alanı çevreleyecek sekilde verilen projelere uygun minimum 1,8 m yüksekliginde telçit ile çevrilmelidir.

Tank sahasında tank vana grubunun karsısında minimum 2 m genisliginde Giris Kapısı,buharlastırıcılaın bulundugu cephede de minimum 1 m genisliginde Acil Çıkıs Kapısı olmalıdır. Giris ve acil çıkıs kapılarının giris-çıkıslarına basamak yapılmalıdır. Aksi halde tank sahasına giris çıkıslar zorlasacaktır.

Sahanın gerek gece dolumlarında operatörün ve sizlerin rahat ve emniyetli islem yapmasını saglayacak sekilde ve gerekse güvenlik amaçlı olarak emniyetli sekilde aydınlatılması gerekmektedir.

Aydınlatma tercihen exproof veya emniyetli mesafelerden (en az 15 m mesafede) minimum 300 lüks degerinde olacaktır.

Aydınlatma direkleri sahadaki emniyet sınırlarından minimum 15m mesafede veya saha içinde ise ex-proof özellikte olmalıdır.

(sçi Saglıgı ve s Güvenligi Tüzügü Madde-18 ve Elektrik Mühendisligi Proje Düzenleme

Esasları Yönetmeligi)

Tank vana grubunun ve tankın temel kaidesinin yüksekligi göz önüne alındıgında, tank vana grubunun önüne 1,5 m x 1 m ebatlarında ve 50 cm yüksekliginde metal platform yapılması gerekmektedir. Bu sayede vanalara müdahale sırasında ergonomi ve güvenlik saglanmıs olacaktır.

24. Elektrik Tesisatının Uygunlugu

LNG sahasında kullanılacak tüm elektrikli cihazların (LNG Isıtıcı, transmitter, kumanda panosu v.b) güçleri ve yerlesimleri Koç Statoil tarafından müsteriye verilecektir. Müsteri bu ekipmanların elektrik tesisatlarının projesi hazırlayarak Elektrik Mühendisleri Odası’na onaylattıracaktır. Ayrıca Müsteri yılda en az bir defa tesisat uygunlugunu gösteren incelemeyi EMO’ya yaptırıp raporlayacaktır.

(sçi Saglıgı ve s Güvenligi Tüzügü degisik maddeler, Elektrik Tesislerinde Topraklama

Yönetmeligi ve Elektrik ç Tesisleri Yönetmeligi)

LNG sahasında acil çıkıs kapısının yakınında kolay ulasılabilen bir yükseklikte (110 cm ile 140 cm arasında) ex-proof yangın alarm butonu ile sesli ve ısıklı bir uyarı sistemi olmalıdır. stenirse aynı uyarı sesli ve ısıklı olarak müsterinin yangın kontrol merkezine de iletilmelidir.

Tesiste zaten olması gerektiginden kurdugumuz müsteri tesisinin kapsama alanı içinde olup olmadıgının müsterideki paratoner projesinden kontrol edilmesi gerekmektedir.

Yönetmeliklere göre de paratonerin yılda bir çalıstıgını gösteren topraklama ölçümlerinin

EMO tarafından yapılmıs ve raporlanmıs olması gerekmektedir.

(Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik, Madde - 64)

27. Tank havuzuna bakan tüm cephe ve açık alanlara minimum 15 m mesafe içinde ex-proof

olmayan elektrikli ekipmanlar kurulmamalı ve bu mesafe içinde açık atesli, kaynaklı çalısma yapılmamalıdır.

28. Tanker Yanasma Sahası

Tanker yanasma yolunun her türlü hava kosullarında tankerin maksimum agırlıgı olan 40

ton’da sorun yaratmayacak özellikte yapılması gerekmektedir.

29. Tanker Dolum Agzı ve Acil Kaçıs Yönü

Koç Statoil tankerinin dolum/bosaltma baglantıları soför oturma yönüne göre sag yan ortasında bulunmaktadır. Ayrıca dolum için park eden tankerin çekicisi acil bir durumda süratle kaçıs için çıkıs yönüne dogru bakmalı ve tankerin ön tarafında çıkısı zorlastırabilecek veya tamamen kapatabilecek engeller olmamalıdır.

Tank sahası ile ilgili olarak asagıdaki tip ve sayıda uyarı ikaz levhaları Koç Statoil tarafından müsteriye gönderilecektir.

TEHLKEL MADDE – LNG 4 adet

DKKAT - ATESLE YAKLASMA 4 adet

Kaynaklar :