Sektörel Forum
Uzman Makine Mühendisliği Eğitimi için Farklı Bir Yaklaşım

1. Giriş

Bilgi ve iletişim çağı kendini yenileyemeyen insanları kısa sürede demode hale getirmiştir. Avrupa'da bir meslek  24 ayda eskirken ABD'de 18 ayda eskimektedir. İyi  bir yaşam standardı ve işsiz kalmamak için insanların yaşam boyu eğitimi mutlaka gereklidir.

Günümüz teknolojilerindeki baş döndürücü gelişmeler, genel bilim dallarının kollara ayrılmasını zorunlu hale getirmiştir. Batı ülkelerinde olduğu gibi ülkemizde de mikro elektronik mühendisliği, sistem mühendisliği, biyokimya mühendisliği, biyomedikal mühendisliği gibi yeni mühendislik bölümleri açılmaya başlamıştır.

Makine mühendisliği çok geniş bir alana hitap etmektedir. Ülkemizde makine mühendisliği bölümlerinde uzmanlaşmaya yönelik kolların açılması öğretim elemanı sayısı açısından sevindirici bir gelişmedir. Fakat uzmanlaşmaya yönelik derslerin 7. ve 8. yarıyıllarda okutulması derslerin birbiri içerisine girmesine neden olmakta, ders kredi sayıları ve çeşitlerinin az olması makine mühendislerinin uzmanlaşmasını mezuniyet sonrasına bırakmaktadır. Uzmanlaşmanın lisans üstü çalışmaya bırakılması düşünülebilir fakat üniversitelerimizin lisans üstü çalışmalarının akademisyen yetiştirmeye yönelik olması ve kontenjan azlığı, lisans öğretiminde uzmanlaşmaya yönelik alanların açılmasını  kaçınılmaz hale getirmiştir.

2. Devlet ve Özel
Üniversitelerimizdeki Uzman Mühendislik Alanları

Dünyadaki hızlı ekonomik, siyasi ve teknolojik değişimler, ülkemiz sanayisini de alabildiğine etkilemekte ve değişime zorlamaktadır. Üretimin asli unsurları olan mühendisler de bu değişimden payını almakta ve hiç beklemediği durum ve sorunlarla karşı karşıya kalmaktadır.

Özel üniversitelerin mühendislik fakültelerinde yeni açılan bölümleri incelediğimizde, uzmanlaşmaya yönelik yeni mühendislik alanlarına talebin fazla olması ve alt yapı masraflarının pahalı olmamasından dolayı Üretim Sistemleri Mühendisliği, Mikroelektronik Mühendisliği, Malzeme Bilimi ve Mühendisliği, Telekomünikasyon Mühendisliği, Biyoloji Bilimleri ve Biyo Mühendisliği , Biyomedikal Mühendisliği gibi uzmanlaşmaya yönelik mühendislik alanları açılmıştır.

Gelişmiş devlet üniversitelerimizin bazılarında da Genel İmalat Mühendisliği, Mekatronik Mühendisliği gibi bölümler  mevcuttur.

Bilim ve teknolojideki gelişmelere paralel olarak tesisat sektöründe de, akıllı bina uygulamaları, değişken soğutucu akışkan debili (VRV), değişken hava debili (VAV) merkezi sistemler, temiz oda uygulamaları, tam klima sistemleri, endüstriyel klima sistemleri gibi uygulamalarda bilgisayar kontrollü sistemler kullanılmaktadır.

Aşağıda uzman makine mühendisliği alanları açan belli başlı üniversitelerimizden bahsedilecektir.

2.1. İstanbul Teknik Üniversitesi
İTÜ tezsiz yüksek lisans programı, uluslararası düzeyde yüksek lisans eğitimi vererek değişik sanayi ve mühendislik kurumlarında tasarım, üretim, uygulama ve Ar-Ge çalışmalarında başarıyla görev alabilecek, problem çözmede sistematik yaklaşıma sahip, takım çalışmasına yatkın, ekonomik ve etik bilince ve sorumluluğa sahip, tesisat konusunda uzman yüksek mühendisleri yetiştirmek amacıyla açılmıştır.  

İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü
Tesisat Mühendisliği
Programı'nda Okutulan Dersler
Çalışan makine mühendislerini hedef alan tesisat mühendisliği tezsiz yüksek lisans programında 36 kredilik dersler üç sömestirde okutulmaktadır. Bu program saat 17:00' de başlamakta ve bir yıl içinde tamamlanmaktadır. 

İTÜ Makine Mühendisliği 
İstanbul Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü'nde tesisat, enerji, otomotiv, sistem dinamiği ve kontrol alanlarına ayrılan öğrenciler 6., 7. ve 8. yarıyılda genel makine mühendisliği dersleriyle birlikte aşağıdaki alan derslerini almaktadır.

İTÜ'de Tesisat Enerji Opsiyonunda Tesisat  Alanıyla Okutulan Dersler:
VI.yarıyılda Isı Değiştiriciler ve Uygulamalı Termodinamik derslerinden biri teknik seçimlik ders olarak,
 
VII. yarıyılda Tesisat kolunda HVAC Fundamentals, enerji kolunda Heat And Mass Transfer dersleri  zorunlu kol dersi olarak okutulmaktadır.

VIII. yarıyılda Tesisat kolu HVAC System and Equipment Desing, enerji kolu Gas Dynamics derslerini zorunlu kol dersi olarak okutulmaktadır.
         
2.2. Ege Üniversitesi
Ege Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü, Termodinamik, Enerji, Mekanik, Konstrüksiyon ve İmalat, Makine Teorisi ve Dinamiği opsiyonlarına ayrılmaktadır.

2.3. Balıkesir Üniversitesi
Balıkesir Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü'nde Termodinamik, Enerji, Mekanik, Konstrüksiyon ve İmalat, Makine Teorisi ve Dinamiği opsiyonlarına ayrılan öğrenciler 5.yarıyıldan itibaren Genel Makine Mühendisliği dersleri verilmektedir.

2.4. Sabancı Üniversitesi
Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri, Sanat ve Sosyal Bilimler, Yönetim Bilimleri gibi diploma programlarından oluşmaktadır. Bu programları tercih eden öğrenciler, lisans öğreniminin ilk senesinde alınan üniversite dersleri öğrenciye disiplinler arası düşünme yeteneği kazandırırken, ikinci sene alınan fakülte dersleri, öğrencinin sunulan lisans programlarını tanımasını ve daha geç bir noktada (ikinci sınıfın sonunda), daha bilgili, bilinçli ve olgun bir şekilde geleceği ile ilgili kararlar verebilmesini sağlar.

Üniversitede sunulmakta olan lisans derslerinden bir kısmı fakülteler tarafından "Fakülte Dersi" olarak belirlenir. Bu derslerin özelliği, üniversitede sunulan diploma alanları hakkında temel kavramların anlatıldığı dersler olmasıdır.

Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi aşağıdaki bölümlerden oluşmaktadır .

Malzeme Bilimi ve Mühendisliği, Üretim Sistemleri Mühendisliği, Mekatronik Mühendisliği, Endüstri Mühendisliği, Mikro Elektronik Mühendisliği, Elektronik Mühendisliği ve Bilgisayar Bilimi, Telekomünikasyon Mühendisliği, Bilgisayar Bilimi ve Mühendisliği, Biyoloji Bilimleri ve Biyo Mühendisliği  gibi diploma programlarından oluşmaktadır.

3. Uzman Makine
Mühendisliğine Geçiş İçin
Model Önerisi

Makine mühendisliği bölümlerinde uzmanlaşmaya yönelik derslerin genellikle 7. ve 8. yarıyıllarda açılması, bu alanlarla ilgili ders ve kredi sayılarının yetersiz olmasına veya derslerin birbiri içerisine girmesine neden olmaktadır.Uzman makine mühendisliğine olan ihtiyaç ve bu modelin önemi, tesisat sektöründe çalışan makine mühendislerine yönelik yaptığımız  anket çalışmamızın sonuçlarında görülmektedir.

3.1. Anket Sonuçlarının
Değerlendirilmesi

Ankete katılan makine mühendislerinin büyük çoğunluğu, üniversitelerimizin tesisat derslerini ağırlıklı olarak okutan ısı proses, enerji ve termodinamik bölümlerinden 6 yıldan önce mezun olup halen iklimlendirme, soğutma, havalandırma sektöründe çalışmaktadır. Çoğunlukla 7. ve 8. yarıyılda opsiyonlara ayrılan makine mühendisleri, dört yıllık öğrenim sürelerince tesisat alanıyla okudukları iki dersin uzmanlaşmalarına kısmi etkisi olmasına rağmen, bunu tesisat sektöründe mühendislik için yeterli görmemektedirler. Kollara ayrılmanın büyük çoğunlukla 5. yarıyılda olmasını isteyen makine mühendisleri, okudukları laboratuvar çeşitleri ve çalışma saatleri yetersiz olduğundan soğutma, iklimlendirme, sıhhi tesisat, ısıtma, güneş enerjisi, doğalgaz, yangın tesisatı gibi alanlarda teorik bilgi uygulama eksikliğini belirtmekte ve tesisatla ilgili okutulan her dersin sonunda proje derslerinin okutulmasını talep etmektedir.

Endüstri stajlarının büyük çoğunlukla 2. yarıyılda başlamasını hatta akademik takvim ayarlanarak tüm yarıyıllarda da staj yapılmasını istemektedirler. Böylece eğitimle sektörün bir arada yaşanması, öğrencilerin eğitimlerine paralel olarak işyerlerini de tanımaları önem kazanmaktadır.

Öğretim elemanlarıyla birlikte sanayideki problemleri bitirme projesi olarak yapılması % 81 gibi oranda talep edilmektedir.

% 74 gibi büyük çoğunluk makine mühendisliğinde uzmanlaşmaya gidilmesi talep edilmektedir.

Makine mühendisliği bölümlerinde uzman makine mühendisliğine geçiş için kısa ve uzun vadede olmak üzere iki model oluşturulabilir.

3.2. Kısa Vadede  Uzman Makine
Mühendisliğine Geçiş İçin
Model Önerisi

Bu model önerisinde, makine mühendisliği bölümü içerisinde genel makine mühendisliği dersleriyle birlikte alanla ilgili dersler 5. yarıyılda başlatılıp, kademeli olarak diğer yarıyıllarda da ders ve kredi sayıları arttırılıp kol derslerine bağlı mutlaka  proje dersi ve laboratuvar dersleri öngörülmüştür.

3.3. Uzun Vadede  Uzman Makine Mühendisliğine Geçiş İçin Model Önerisi
Bu model önerisi, üniversitelere direkt bağlı uzmanlaşmaya yönelik fakülteler şeklinde olabilir.

Makine fakültesine bağlı aşağıdaki mühendislik bölümleri kurulabilir.
Makine-Tesisat Mühendisliği
Makine-Otomotiv Mühendisliği
Makine-Genel İmalat Mühendisliği
Makine-Malzeme Bilimi ve Mühendisliği
Makine-Mekatronik Mühendisliği
Makine-Üretim Sistemleri Mühendisliği

Makine mühendisliği bölümlerinin bir kısmında, opsiyonlara ayrılma 5. yarıyıla çekilmiş olması, açılan zorunlu kol dersi ve seçmeli kol derslerinin çeşit ve kredilerinin artırılması bu modele geçişte öğretim elemanı alt yapısı açısından önemli bir gelişmedir.

Genel makine mühendisliği bölümlerinde atölye ve laboratuar sayılarının çok olması ve fiziki alt yapının büyük olması, pahalıya mal olması, fazla tercih edilmemesi bu modeli cazip kılabilir.  >>

 Uzmanlık derslerinin başladığı yarı yıldan itibaren, aynı dönem içerisinde alan dersleri ile birlikte alan laboratuvar dersleri konulmalı.

5. Sonuç ve Öneriler

Makine mühendisliği bölümlerinde opsiyon sayılarının artması, uzmanlık alanlarıyla okutulan ders sayılarının artmasına neden olmuştur. Fakat opsiyonlara ayrılmanın genellikle 7. yarıyılda başlaması ve bir veya iki yarıyıl önce okutulması gereken derslerin aynı yarıyılda okutulması, derslerin birbiri içerisine girmesine neden olmaktadır. Bu durum konuların yeterince anlaşılamamasına neden olmaktadır.>>

Kısa ve uzun vadede uzman makine mühendisliğine geçiş için model önerisinde, ön şart dersleri hem genel makine mühendisliği derslerinde hem de uzmanlık derslerinde belirlenerek derslerin birbiri içerisine girmemesi sağlanmıştır.

Uzmanlık derslerinin pekişmesi için her iki modelde de uzmanlık proje dersleri ve laboratuvar dersleri ön görülmüştür.
Uzmanlık alanlarına göre dört endüstri stajı (2., 4., 6. ve 8. dönemlerde olmak üzere) öngörülmüştür. Akademik takvim ayarlanabilirse 5. ve 7. yarıyıllarda da  endüstri stajı faydalı olacaktır.
Kamu sektöründeki özelleştirmeler nedeniyle mühendis ihtiyacının azalması, özel sektörün genel  mühendislik alanları yerine, uzman mühendislik alanlarından mezun olan teknik elemanları tercih etmesi, ÖSS'de uzman mühendislik alanlarının üst düzeyde tercih edilmesi köklü devlet ve özel üniversitelerimizin yakın ilgisini çekip uzmanlaşmaya yönelik mühendislik alanları açmaya zorlamaktadır.

Üniversitelerimizin lisans üstü kontenjanlarının son derece kısıtlı olması ve bu çalışmaların genelde akademik uzmanlaşmaya yönelik olması, mühendis adaylarının uzmanlaşmasını lisans seviyesinde zorunlu hale getirmektedir.

Genel makine mühendisliğinin altı bölüme (MakineTesisat, Makine-Genel İmalat, Makine-Otomotiv, Makine-Malzeme Bilimi, Makine Mekatronik, Makine-Üretim Sistemleri Mühendislikleri) ayrılması daha cazip hale getirerek sayı ve nitelik olarak yükselmesine neden olacaktır.

Makine Mühendisleri Odası'nın düzenlediği sempozyumların sayısının artması ve çeşitli illerde yapılması çok sevindirici bir gelişme, fakat katılım sempozyumun düzenlendiği salon kapasitesiyle sınırlı kalmaktadır. Bu durum akademik ve sektörel bilgi paylaşımını sınırlı hale getirmektedir.

MMO, yurdumuzun değişik illerinde düzenlediği sempozyum ve kongreleri, online olarak video-konferans yöntemiyle diğer illerimizdeki makine mühendisleri üyelerinin de paylaşımına sunarak katılım sayısını artırabilir.

Başlangıçta her şubede teknik olarak bu donanımın kurulması ekonomik olarak külfetli olabilir. Bu nedenle herhangi bir ilimizde düzenlenecek bir etkinliğin, yurdumuzun yedi bölgesinde de ayrı ayrı kurulacak video-konferans donanımıyla yayınlanması akademik ve sektörel bilgi paylaşımını gerçekleştirebilir. Sistem 7 pilot bölgede uygulandıktan sonra, bu tür etkinliklere tüm şubelerin katılımı sağlanabilir.

MMO, Ortadoğu Teknik Üniversitesi'nin düzenlediği İnternete Dayalı Eğitim Asenkron (İDEA) programını model alarak merkez ve şubelerin düzenlediği sertifika programlarına yurt çapında katılımı sağlayabilir.

MMO'nun, sempozyum, kongre, sertifika programları, kurs vb. etkinliklerini uzaktan öğretim yöntemi tekniklerini kullanarak gerçekleştirmesi, üyelerinin seyahat sırasında zaman üyelerinin seyahat sırasında zaman kaybetmemelerine, sempozyum giderlerinin azalmasına, katılım sayısının artmasına neden olacaktır. Ayrıca bu yöntemle MMO, sempozyum ve kongre etkinliklerini uluslararası olarak da gerçekleştirebilir.

Bu çalışma, diğer genel mühendislik alanlarının (elektrik, inşaat, bilgisayar vb.) uzmanlaşmasında da model alınabilir.

Kaynaklar

1. İŞLER, Veysi.,"ODTÜ Sanal Kampüsü Bilgi Teknolojileri Sertifika Programı", KKEDOK I. Ulusal  Uzaktan Eğitim Sempozyumu, 15-16 Kasım 1999 Balgat ANKARA.
2. http://www.sabanciuniv.edu.tr/
3. ERTÜRK Mustafa "Ülkemizde Tesisat Mühendisliğine Geçiş için Bir Model Önerisi" TMMOB Makine Mühendisleri Odası Tesisat Mühendisliği Dergisi Mart Nisan 2005 Sayı 86
4. IV. Ulusal Makine Mühendisliği ve Eğitim Sempozyumu sonuç bildirgesi 1-3 Kasım 2001-İST.
5. http://www.baskent.edu.tr/
6. http://www.mkn.itu.edu.tr/bolumler/makbol/index.html
7. http://www.fbe.itu.edu.tr/
8. http://www.mkn.itu.edu.tr/bolumler/makbol/index.html
9. http://bornova.ege.edu.tr/~mfmakina/id55.htm
10. http://makina.balikesir.edu.tr/class1234.htm,
11 .http://www.sabanciuniv.edu.tr/?Menu/DiplomaProgramlari.html
12. http://www.sabanciuniv.edu.tr/?DiplomaProgramlari/MDBF Diploma ProgramlariveDereceleri.html
13. ERTÜRK Mustafa."Ülkemiz de İklimlendirme Eğitimi Üzerine Bir İnceleme ve Değerlendirme" İklim 2005 Ulusal İklimlendirme Sempozyumu ve Sergisi 25-27 Şubat 2005, Antalya MMO