04 Şubat 2007
HATALI TEKNİK ŞARTNAMELER
----- Özgün İleti -----
Kimden : "dogalgaz66"
Kime : bilgiedinme@epdk.org.tr
Cc : mmo@mmo.org.tr,istanbul@mmo.org.tr
Gönderme tarihi : 4/02/2007 3:25
Konu : HATALI TEKNİK ŞARTNAMALER
SAYIN YETKİLİ
Ben eski bir gaz dağıtım şirketi Aksa-Anadolu doğalgaz gaz dağıtım şirketinin elemanıyım.Görev yaptığım zaman zarfı içinde Aksa ve Anadolu doğalgaz dağıtım şirketlerinin konut iç tesisat şartnamelerinde düzeltmeler Endüstriyel ve Sanayi Dönüşüm teknik şartnamesinin tamamanı hazırlamış bulunmaktayım. Aşağıda formüllerle açıklamış olduğum konuda hala özel Gaz dağıtım şirketleri İGDAŞ'ın şartnamesini prototip olarak kullandıkları için teknik olarak yanlış uygulama içinde bulunmaktadırlar.Sizlerinde bildiğiniz gibi ülkemizin coğrafi yapısı kentlerimizde farkılıklar arz etmektedir.Rakım olarak istanbul 91 metre,Erzurum rakım 1853 metre,Sivas rakım 1285 metre olup,İstabul için atmosfer basıncı 1013 mbar, Erzurum için 841.5 mbar,837.8 mbardır.Botaşın uygulamakta olduğu sanayi şartnamesi Ülkemiz geneli için oluşturulmuş ve basınç kaybı ile birlikte hız formüllerinin teşkilinde deniz seviyesi basıncı 1.01325 mbarg kabul edilmiştir.İstabulda uygulanması gereken basınç kaybı formülü ile hız formülü rakım yüksekliğinden dolayı atmosfer basıncı daha düşük olan illerimizde aynı olmamalıdır.Bu teknik vede bilimsel olarak yanlıştır.Zira bütün gaz dağıtım şirketleri kendi coğrafi yapılarına uygun olarak (rakım ve atmosfer basıncı) teknik şartnamelerini düzeltmelidirler.Aynı debiye aynı konstrüktif özelliklere sahip İstanbulda bir bina ile Erzurumdaki binanın boru çapları aynı olamaz.Zira Erzurumda daha düşük boru çapına ihtiyaç olacaktır.Rakımı yüksek atmosfer basıncı düşük olan illerimizde ziyadesiyle havada ki oksijen miktarı da düşüktür.
Konuya hassasiyet ve duyarlılıkla yaklaşacağınızı ümit eder başarılarınızın devamını dilerim.
Saygılarımla
Veysel Bilgin
Makina Mühendisi
İst MMO üye no 40201
NOT:EKTEKİ DOSYADA FORMÜLASYONLARDA HATALAR AÇIKÇA GÖRÜLECEKTİR.
4.9- Hesap Yöntemleri:
4.9.1- Boru Çapı Hesap Yöntemi:
50 mbarg ve daha düşük basınçlar için kullanılacak formül aşağıda verilmiştir.
P1 – P2 = 23.2 x R x Q1.82 / D 4.82 ; DP R/L = P1 –P2 (abs.barg)
P1 : Giriş basıncı (mutlak basınç abs.bar)
P2 : Çıkış basıncı (mutlak basınç abs.bar)
R : Gaz sabiti (R = 0.6 alınır)
Oysa ki,R: Gaz sabiti olarak adlandılan ifade yanlıştır.R gerçekte doğalgazın relatif yoğunluğunun yabi bağıl yoğunluğunun teknik ifadesidir.
Relatif yoğunluk gerçekte şu formülle bulunur.
R= Gng/Ghava
Gng
oğalgazın yoğ. (0.72-0.78 kg/m3) standart koşullarda
Ghava:Hava yoğunluğu (1.226 kg/m3) standart koşullarda
R relatif yoğunluk hesaplandığında 0.6-0.62 olduğu görülecektir.
Q : Gaz debisi (m³/h)
D : Boru çapı (mm.)
Diğer kayıplar (yerel ve yükselmeden kaynaklanan) hesaplanarak tablo halinde verilir.
W = 353.677 x Q / (D² x P2)
W : Hız (m/sn) W £ 6 m/sn olmalıdır.
50 mbarg üstü basınçlar için kullanılacak formül aşağıda verilmiştir.
P1 2 – P2 2 =29.160 x L x Q 1.82 / D 4.82
P1 : Giriş basıncı (mutlak basınç abs.bar)
P2 : Çıkış basıncı (mutlak basınç abs.bar)
L : Boru eşdeğer boyu ( m.)
Q : Gaz debisi (m³/h)
D : Boru çapı (mm.)
W = 353.677 x Q / (D² x P2)
W : Hız (m/sn) W £ 25 m/sn olmalıdır.
Yukarıda yazılı hız formülü İGDAŞ teknik şartnamelerinde uygulanmakta olan formüldür.Oysaki BOTAŞ teknik şartnamelerinde uygulanmakta olan hız formülü ;
W = 378 x Q / (D² x P2)
Peki neden bu farklılık?
Bunun sebebi tamamen yerel atmosfer basıncı ile (Yani lokal mahalin deniz seviyesinden yüksekliğine göre) değişmektedir.
Botaş şartnamelerinde uygulanan hız formülünde yerel atmosfer basıncı (Rakım yüksekliği) deniz seviyesindeki yerel atmosfer basıncı 1.01325 barg kabul edilmiştir. Oysaki İGDAŞ şartnamelerinde 378 katsayısı yerine 353.677 katsayısı açıkça görülmektedir.Bunun sebebi istanbulda en yüksek mahalin (yaklaşık 190 metre) kabul edilmesidir.
Sonuç itibari ile hız formülü şu şekilde oluşmaktadır.
Q=AxW
Q=Doğalgaz debisi (m3/h)
A=Boru kesit alan yüzeyi (m2)
W=Gaz hızı m/sn
Buna göre ;
A=p . D ²/4 Þ W= Q /A
QStandart = QÖ ´ PÖ ´ Tr ´ Zr
Pr TÖ ZÖ
Bu denklemde;
QS=’’Sm3’’ olarak standart hacim değeri (15°C ve 1,01325 barg)
QÖ=’’m3’’ olarak sayaç göstergesindeki tüketim değeri
(Son okuna değer-İlk okunan değer)
PÖ =Bir ölçüm periyodundaki ortalama mutlak basınç, barg= Yerel atmosferik basınç + Efektif basınç )
Pr = Referans mutlak basınç = 1,01325 barg
TÖ =Bir ölçüm periyodundaki ortalama mutlak sıcaklık, °K=273,15 + Efektif gaz sıcaklığı (°C) Efektif gaz sıcaklığı (0°C) kabul edilir.
Tr = Referans mutlak sıcaklık ; 288,15 °K =(15 + 273.15)
Zr = Referans şartlarda süper sıkıştırılabilirlik katsayısı.
ZÖ = Ölçüm şartlarında süper sıkıştırılabilirlik katsayısı.
Zr/Zö=1 kabul edilir
W= Q /A
W= QÖ Son Cevap: Bertun
- 3 Cevap
- 0
- 3792
04 Şubat 2007
L=1 m için birçok değerle deniyorum.31 m3/h altında Tablo ile formülasyon arasında farklar var.
10 m3/h çap 32 tablodan değer mbar/m 0,04020 hız 2,7 m/s
formülden mbar/m 0,0511 hız 3,56 m/s
15 m3/h için çap çap yine 32 tablo mbar/m 0,0872 hız 4,1 m/s
formülden 0,10697 mbr/m hız 5,66 m/s .
Özellikle belirteyim amacım polemik değil.Ama büyük olasılıkla bu ampirik formül 31 m3/h üzeri için geçerli diye düşünüyorum.
DEĞERLİ ARKADAŞIM SENİ ÖNCELİKLE TEBRİK EDİYORUM.ZİRA ÇOK ÖNEMLİ BİR KONUYU VE DEVAM ETMEKTE OLAN BİR YANLIŞI GÜNDEME GETİRDİN.ŞİMDİ SENİN HESAPLARINI YAPARKEN HAFIZAMI ZORLADIM VE BEN BU KONUYU 2004-2005 YILINDA AKSA ANADOLU DOĞALGAZ DAĞITIM ŞİRKETİNDE ÇALIŞIRKEN TESPİT ETMİŞTİM.HATTA BUNU SİVAS MAKİNA MÜHENDİSLERİ ŞUBE ÖNCÜLÜĞÜNDE SİVAS KARAYOLLARI SEMİNER SALONUNDA YAPMIŞ OLDUĞUMUZ SEMİNERDE BUNU DİLE DE GETİRMİŞTİM.ŞİMDİ CEVABIMIZI BULMAK İÇİN SENİN FORMÜLDE BULDUĞUN SONUÇLARDAN BAŞLAYALIM:
10 m3/h çap 32 tablodan değer mbar/m 0,04020 hız 2,7 m/s
formülden mbar/m 0,0511 hız 3,56 m/s
15 m3/h için çap çap yine 32 tablo mbar/m 0,0872 hız 4,1 m/s
formülden 0,10697 mbr/m hız 5,66 m/s .
SENİN BU SONUÇLARI BULMANIN NEDENİ FORMÜLDE BORU ÇAPI DEĞERİNDE DN 32 BORU İÇİN 32 MM ALMANDIR.OYSA YENİ BORU STANDARTLARINA GÖRE ALINMASI GEREKEN DN 32 BORU İÇİN 35 MM ALINMALIDIR.BORU ÇAPI HEM BASINÇ KAYBI EŞİTLİĞİNDE HEMDE HIZ FORMÜLÜNDE YERİNE KOYULMALIDIR.
ŞİMDİ GELELİM TABLOYA.TABLODAKİ HİÇ BİR DEĞER NE YAPARSANIZ YAPIN FORMÜLSAYONDA BULDUĞUNUZ DEĞERLERLE TUTMAYACAKTIR.ZİRA BU TABLO DOĞALGAZIN ÜLKEMİZDE UYGULANMAYA BAŞLADIĞI 1989-1990 YILLARINDA DÜZENLENMİŞTİR.O YILLARDA DOĞALGAZ BORUSUNUN ÜRETİMİNDEKİ ET KALINLIKLARI VE NOMİNAL ÇAPLAR FARKLIDIR.ZİRA 10 M3 VE 15 M3 DEBİDEKİ DN 32 BORU İÇİN ESKİ TARİHTE BORU NOMİNAL YANİ İÇ ÇAPI 33.6 MM KABUL EDİLMİŞTİR.TABLODAKİ BÜTÜN DEĞERLERİN GÜNÜMÜZDE Kİ BORU NOMİNAL ÇAPLARI İLE UYGUNLUĞU YOKTUR.BÜTÜN GAZ DAĞITIM ŞİRKETLERİ TABLOYU ŞU ANDA PİYASADA ÜRETİLMEKTE OLAN BORU STANDARTLARINA BORU NOMİNAL ÇAPLARINA GÖRE REVİZE ETMELİDİR.ESKİ ÜRETİM BORU TABLOSUNDA DIN 2448 E GÖRE DN 32 BORU NOMİNAL İÇ ÇAPI 33.4 MM ET KALINLIĞI 2.9 MM DİR.OYSAKİ DN 32 BORU İÇİN ŞU ANDA TS 6047 DIN 2448 2E GÖRE ET KALINLIKLARI 3.60 MM DIŞ ÇAPLARI 42.2 MM DİR.YAPMIŞ OLDUĞUM BU TESPİTE GÖRE FORMÜLASYONU UYGULARSANIZ BULDUĞUM SONUCUN DOĞRU OLDUĞUNU HERKES GÖRECEKTİR.KOLAY GELSİN.
NOT:BU YAZDIKLARIM YANLIŞ YORUMLAMA OLUP DOĞRU ÇÖZÜM AŞAĞIDA TARAFIMDAN YAZILARAK DÜZELMİŞTİR.ZİRA KONU ÜZERİNDE ÇALIŞARAK YAPTIĞIM DOĞRU TESPİT AŞAĞIDAKİ CEVABIMDA GÖRÜLECEKTİR.
04 Şubat 2007
Merhaba, incelediğim bütün şartnamelerde boru çapı hesabı iki aşamalı veriliyor. 31 m3 e kadar ve 31 m3 ten sonra diye.31 m3 ten sonrası için tablo değil o formül belirtiliyor. MMO kitapçığında 2. gaz ailesi için verilen eğriye de baktım. Abak ta çizgiler düz.Yani 31 m3 öncesi ile sonrası için boru çaplarına göre mbar/m değerleri aynı oranda değişiyor.Bu da tabloların yanlış olduğunu (veya formulün ) gösteriyor gibi. Bu konuda çalışmak gerekli sanırım. Aslında bunlar tüm Türkiye de incelenmiş doğrulanmış tek bir şartnameyi ne kadar gerekli kılıyor değilmi?
i
04 Şubat 2007
GEREK MAKİNA MÜH.ODASI KİTAPLARINDA GEREKSE DOĞALGAZLA İLGİLİ TÜM KİTAPLARDA GZ LAR 3 SINIF ALTINDA TOPLANMIŞTIR.1.GAZ AİLESİ KOK GAZINDA ELDE EDİLEN HAVAGAZI.2.GAZ AİLESİ DOĞALGAZ 3.GAZ AİLESİ DE SIVI GAZLAR DİYE TABİR ETTİĞİMİZ PROPAN BÜTAN GAZLARIDIR.
DEĞERLİ ARKADAŞLARIM GAZ DEBİSİNİN TABLOLARDA 31 M3'E KADAR OLMASININ SEBEBİ ŞUDUR.2.GAZ AİLESİ İÇİN TS 301 DIN 2440 VE TS 301 DIN 2441/2442 ÇELİK BORULAR İÇİN HAZIRLANAN ABAKLARDA 2 TİP AKIŞ OLDUĞUNU GÖRECEKSİNİZ.LAMİNER AKIŞ VE TÜRBÜLANSLI AKIŞ.LAMİNER AKIŞ BİTİŞ SINIRI 31 M3/H GAZ DEBİSİ DN 80 ÇAP 1.7 M/SN HIZ VE 0.0054 MBAR/M ÖZGÜL SÜRTÜNME BASINÇ KAYBI.BU NOKTADAN SONRA AKIŞ TÜRBÜLANSLI AKIŞA GEÇMEKTEDİR.TÜRBÜLANSLI AKIŞA GEÇİLDİKTEN SONRA FORMÜLASYON KULLANILACAKTIR. TABLO LAMİNER AKIŞTAN DOLAYI 31 M3/H KAPASİTEYE KADAR DİFERANSİYEL YÖNTEMLE OLUŞTURULMUŞTUR.FORMÜLASYON TÜRBÜLANSLI AKIŞTAN DOLAYI 31 M3/H ÜZERİNDEKİ KAPASİTELER İÇİN KULLANILMAKTADIR.
P1 – P2 = 23.2 x R x Q1.82 / D 4.82 EŞİTLİĞİ RENOUARD FORMÜLÜ OLUP SADECE TÜRBÜLANSLI GAZ AKIŞLARINDA 50 MABR ALTINDA KULLANILMAKTADIR.
KONU ÜZERİNDEKİ BENİMDE İLK TESPİTİM YANLIŞTIR.ZİRA BU SON SONUÇ KESİN DOĞRU CEVAPTIR. BU YANLIŞLIKTAN DOLAYI BÜTÜN MESLEKTAŞLARIMDAN ÖZRÜ BİR BORÇ BİLİRİM.KOLAY GELSİN ARKADAŞLARIM.
Cevap Yaz
Cevap yazabilmeniz için Giriş yapmanız gerekiyor.
