Pissu ve kirli su tes.yap. dik.edilecek

PİS VE KİRLİ SU TESİSATI

Yapılarda çeşitli su akıtma yerlerinden gelen pis ve kirli suları şehir kanalizasyonuna yada şehir kanalizasyonu olmayan yerlerde çürütme çukurlarına, süzme çukurlarına ileten boru sistemine “Bina pis su” tesisatı denir.

İyi yapılmış bir pissu tesisatında :

*Pis ve kirli suları kesintisiz,çabuk,sağlığa zarar vermeden, insanlara rahatsızlık vermeyecek şekilde uzaklaştırır
*Koku,gaz ve böceklerin pissu borularından binaya geçmesini engeller.
*Borular gaz ,hava ve pis su sızdırmaz olmalıdır.
*Borular dayanıklı,sağlam,bina oturmalarına dirençli olmalıdır.

Bina pis su tesisatı temel olarak 3 kısıma ayırılır:

1-)Dış pis su tesisatı
2-)İç pis su tesisatı
3-)Yağış suyu tesisatı

DIŞ PİS SU TESİSATI:

Dış pis su tesisatı binanın dışından 1 m - 1.5 m dışından başlayıp kanalizasyona kadar giden boru tesisatına dış pis su tesisatı denir.Bu tesisat büz, künk, asbestli çimento (TS 437), dökme demir (TS 10) pis su boruları kullanılmaktadır.
Dış pis su tesisatı döşenirken eğimin düzgünlüğüne,zeminin sağlamlığına dikkat edilmelidir.Eğer zemin sağlam olmayıp borularda hatalı döşenir ise boru tesisatı bel verir çatlamalar tıkanmalar meydana gelir.Boru içindeki sıcak suyun nemli suyun ağaçlar bitkiler açısından çok uygun olduğu bilinmektedir.Dolayısıyla ağaç kökleri boruların ek yerlerin içine girebilir tıkanmalara yol açabilir.Bu neden boru ek yerleri çok sağlam ve sızdırmaz şekilde yapılmalıdır.Ağaçlardan ve bitkilerden en az 4.5 m uzaktan geçecek şekilde döşenmelidir.

Dış su tesisatına kanalizasyona bağlandığı noktadan döşenmeye başlanır.Kanalizasyon da genelde uygun bir bağlama ağzı bırakılır.Eğer bu ağız yok ise birkaç işlemden sonra bir delik delinmiş olunacaktır.Bu işlem şu şekilde açıklanabilir:
Şehir kanalizasyonu genelde kargirden yapılmıştır.Delik sivri uçlu bir murçla açılır.Önce kanalın üst yarısında delik yeri işaretlenir.Kanala dik gelecek şekilde delik açılır.Bu noktaya boyu kanal kalınlığına eşit bir kolağzı hazırlanarak yerine bol çimento ile takılır.Kolağzı parçasının ağzı kanalın içi yüzeyine oturması için eğik kesilir ekleme yapılır.

Dış pis su tesisatı boruları çukur içinde gömülerek kanalizasyona iletilir.Bu çukurun genişliği 0.50m ile0.60m olmalıdır.Derin çukurlarda genişlik boru dış çapından 0.50 m büyük alınır.Hendek tabanı düzgün olarak ve belirli bir eğimde kazılır.Eğim 0.02-0.05 arasında olmalıdır.Bazı şartnamelerde eğim 0.01 olarak verilir.Ama zorunlu bir durum olmadıkça bu eğimden kaçınılması doğru olmaktadır.Bu eğim en uç noktadaki pis su borusu ile kanalizasyona bağlama ağzı arasındaki kot farkının borunun açılmış (tesisata) uzunluğuna bölünmesiyle bulunur.Ancak düz ve uzun boru hatlarında boru eğimi 0.2 den az alınabilir.

Dış pis su tesisatında rögarlar büzlere dirsek görevi görür.Birden fazla kolun birleşmesinde ve temizleme bacası olarak kullanılır.Bunlar tuğla yada betondan , ağızlarıda beton bir kapaktan yapılır .Derin olanlara ise yuvarlak demirden basamaklar yapılır.Normal rögar boyutları ise 0.50mX0.50m dir.Düz döşenmiş borulara yaklaşık olarak 30 m de bir rögar yapılmalıdır.

Pis su ve yağış suyu rögarları birbirinden farklı yapılırlar.Pis su rögarında pis su ve pislikler bir kanal içinden akarlar.Bu nedenle katı maddeler birikmemiş ve kötü kokular olmamış olur. Eğer kokuların yayılmamasının çok önem arz ettiği yerlerde çift kapak konulması uygun olur.

Yağış suyu rögarı ise dipte kum ve çamurların birikmesi için bir çukurluk bırakılır.Yağış sularının sürüklediği katı maddeler buralara bırakılır.Eğer rögarın düzenli çalışması isteniyorsa nitekimde isteniyodur dipteki bu pislikler zaman zaman temizlenmelidir.Yağmur suyu rögarları, birleşik kanalizasyon sistemi bulunan şehirlerde sifonlu olur.

İÇ PİSSU TESİSATI:

Su akıtma yerlerinden gelen pis ve kirli suların binanın 1-1.5 m kadar dışına taşıyan tesisata iç pissu tesisatı denir.İç pis su tesisatı ana boru,kolon,kat borusu,bağlantı borusu ve havalık olmak üzere beş bölüme ayrılır.

Pissu Ana Borusu:

Kolonların getirdiği pis ve kirli suları toplayarak bina dışına atan boru tesisatına pissu ana borusu denir.Pissuyu mümkün olan en kısa mesafeden bina dışına taşımak gerekir.Ana boru tesisatı pik borular ile yapılmalıdır.Ekonomi sağlamak açısından büz kullanılmamalıdır.
Pissu ana borusu alt kat döşemesi altına gömülü olarak döşenir.Böylece hem göz tırmalayan görünüş engellenmiş olur hemde yer kaplama sorunu ortadan kalkmış olur.Ana borunun bodrum duvarına yada tavanına asılı olarak döşenmesi olabilir.Bodrum eğer şehir kanalizasyonundan aşağıda kalıyor ise borular duvara yada tavana asılı şekilde geçirilebilir.Borular askılar ile tutturulabilir.

Pissu ana borusu mümkün olduğu kadar düz ve kısa olmalıdır.Dirsek kullanılması gerekiyor ise mümkün olduğunca yay geniş tutulmalıdır.Boru uzunluğunun 15m yi geçtiği yerlerde uygun bir yere temizleme kapağı konmalıdır.Temizleme kapağı yeri belirlenirken kolonların altları ile tıkanma yerleri dikkate alınmalıdır.Temizleme kapağı bir rögar içine alınır ve gerektiği durumlarda erişilmesi için imkan sağlar.

Pissu borusunun temel duvarından çıktığı delik beton ile kapatılmaz çünkü binanın oturması sırasında boruyu çatlatıp kırabilir.Bu nedenle bu bölgeler kil,asfalt karışımı ile ve macunla oluşan karışım ile kapatılmalıdır.Bu sayede neminde emilmesi ve binaya girmesi önlenmiş olur.

Kolon:

Üst kattaki su kullanma yerlerinden gelen pissu ve kirli suları toplayıp alt kata ileten, genellikle düşey şekilde döşenmiş olan borulardır.Kolon borusu mümkün olduğu kadar düz döşenir.Çapı genellikle değiştirilmez.En üst katta kat borusu bağlandıktan sonra çatı üzerine kadar çıkarıtılır.Dolayısıyla üzerine şapka yapılır.Ucu ile boru şapkasının arasındaki boşluk alanı boru kesit alnının iki katı olması gerekir.

Pissu kolonu dona karşı korunmuş bir yerden çıkartılır.Pissu borusu gömülmesi istenmeyen yerlerde buralara baca yapılır.Kolon yerleri mümkün olduğu kadar kat borusu kısa olacak şekilde ayarlanmalıdır.

Kat Borusu:

Su akıtma yerlerinden gelen pis ve kirli suları en yakındaki kolona ileten yatay pis su borusudur.Kat borusu mümkün olduğunca kısa olmalıdır.Kat borusu uzun olursa ucuna bir temizleme ağzı konur.Kat borusu düzgün bir eğimle döşenmesi gerekir.
Kat borusunun gizlenebilmesi için döşemenin 0.20-0.30 m kadar düşük yapılması yeterli sayılır.Kalın çaplı borular kullanılan uzun kat boruları için döşemede yapılacak düşüklük arttırılır.Borular binanın taşıyıcı elemanlarına zarar vermeden kolona varabilecek şekilde bir yol izlemelidir.
Kat borusu döşenip kaçak denemeleri yapıldıktan sonra döşemeyin alçaltılmış kısmı kömür cürufu ile doldurulur.Üzerine beton dökülerek döşeme örtüsü kaplanır.
Kat boruları tahta asma tavan içine döşenmesi de mümkündür.Fakat asma tavanın böcek yuvası olacağını da akıldan çıkarmamak gerekir.

Bağlantı Borusu:

Su akıtma yeri ile kat borusu arasındaki bağlantıyı sağlayan borudur.Tesisatın bu bölümü hemen hemen duvara gömülüdür.

Havalık:

Pissu ve kirli su borularının hava basıncının değişmesi,sistemde suyun akışını olduğu kadar kokuların binaya yayılmasını da önlemek için pis su borularının havalandırılması gerekir.Ülkemizde kolonların çatı üzerine kadar yükseltilmesi ve üzerine bir şapka konulması sistemin havalandırılması için yeterli sayılabilmektedir.
Kolonlar çatıdan 0.50 m yükseltilmelidir.Havalık çapının üst kattaki kolon çapına eşit olması şart koşulmaktadır.Üstkat tavanından sonraki bölüm kalın çinko sactan yapılmalıdır.Fakat çatı arasında su deposu varsa havalığın çatı dışına kırdöküm borudan olması uygun görülmektedir.

PİS VE KİRLİ SU TESİSATININ YAPILMASINDA DİKKAT EDİLECEK ŞARTLAR:

Pissu tesisatı yapılırken teknik kurallara ciddiyetle uyulması gerekir.Bu kurallar şu şekilde açıklanabilir:

*Kat boruları mümkün olduğu kadar kısa olmalıdır.
*Suyun akışını kolaylaştırılması için boruların su akışı yönünde 45˚ eğim verilmelidir.
*Düşeyden yataya geçen borularda yaya dirsek yada iki açık dirsek kullanılmalıdır.87˚ lik dirsek ve çatalların yalnızca yataydan düşeye geçiş noktalarına konulması gerekir.
*Alt kata döşenecek ana borunun yapı dışına en kısa yoldan çıkarılması
* Her kolonun en alt noktasına erişilebilecek bir temizleme kapağı konulmasına
*yata borularda eğimin %2 civarında olmasına gerektiğinde boru çapı büyüdükçe eğiminde %5 e kadar değiştirilebileceği dikkate alınmalıdır.
*Zorunluluk durumunda yapı içine döşenen ana borunun boyunun 20 m yi aşması halinde bu boru üzerine uygun bir yerine temizleme borusu konulmalıdır.
*Yataydan düşeye geçiş noktalarında (kat borusundan kolona geçiş) 87˚ve ya 45˚ çatal ile yapılır.tek kat borusu bağlanıyorsa 87˚ lik tek çatal kullanılır.Karşılıklı iki kat borusu kolona bağlanıyor ise eğer bir kat borusundan gelen pissu ve pislikler karşıdaki kat borusuna atlama ihtimali varsa 87 ˚ lik çatal kullanılması daha mantıklıdır.
*İç pissu tesisatında muflu borular kullanılır.Dökme demir pissu boruları (TS 10) Sert pvc pissu boruları( TS 275), Asbestli çimento pissu boruları (TS 437) bunlar arasındadır.Muflu boruların bir özelliği de eklenme esnasında eksenlerinde birkaç derecelik sapmada olsa önemli bir sakınca doğurmamasıdır.
*Yatay borularda çift çatal kullanmak doğru değildir.Onun yerine iki tane tek çatal kullanmak suyun rahat akışını sağlamaktadır.Çift çatalda karşılıklı gelen sular taşıdıkları katı maddeleri orta kola iter.Burada da birikme olur.
*Yatay borularda eğim çok önemlidir.Fakat boruya ne kadar çok eğim verirsek tıkanma o kadar önlenir diye bir düşünce söz konusu olamaz.Aşırı eğim verilmiş borularda suyun akışı hızlıdır.Ve sağa sola çarparak giden pislikler geride kalıp borunun iç yüzeyine yapışırlar.Dolayısıyla birikme söz konusu olur ve tıkanma gerçekleşir.Normal eğimli bir tesisatta suyun akışı ile pislikler aynı hızda gider birikme, takılma ihtimali azalır.
*Yatay boruların eğimi su düzeci yardımıyla ayarlanabilir.Düzeçteki su kabarcıklarının biraz yana kayması ile göz kararı bir eğim kararlaştırılır.Eğer ki ayarlı su düzeci bulunmaz ise mastar yardımıyla ayarlama yapılabilir.1.20 m uzunluğundaki mastar üzerine 1m uzaklık işaretlenir.İşaretlerden birinin altına 2 cm kalınlığında bir tahta parçası çivilenir.Boruların mufların üzerine konan mastarın üst kenarı su düzeci ile yatay duruma getirildiğinde boruya % 2 eğim verilmiş olur.

KAÇAK DENEMESİ:

Borulardaki sızdırmazlığı kontrol etmek için 4 çeşit sızdırmazlık kontrol yöntemi vardır.Bunlar su,duman,hava ve kokulu gazlar ile yapılır.

Su Denemesi:

Ana borular ve kolonlar ayrı ayrı denenirler.Bpru ağızlarında en yüksekleri hariç diğerleri kapatılırlar.Boruların ağzı çimento ile yada deneme tapası ile doldurulur.Eğer çimento kullanılacaksa boru önce çimento kağıdı ile harç girmemesi için tıkanır.Sonra harç ile boru ağzı kapatılır.Harç çimento ve alçı ile yapılır ise harç daha çabuk donar.Tapa kulanılacak olunur ise tapa boruya takıldıktan sonra kelebek somun takılarak tapaya borunun sıkışması sağlanır.Açık bulunan bir ağızdan sular boruya basılır. Boru ağzından su 15 dk içinde açılmaz ise kaçak yoktur demektir.Ek yerlerinin hafifçe terlemesi bir sorun arzetmez.Düşey borularda en çok 12 m boruların denenmesi doğru olur.Normal denem basıncı 3 mss dir.Basınç düşey boruda azalacaktır.Dolayısıyla her bölüm daha önce denemesi yapılmış üstteki bölümden 3m lik bir boru bölümünü içine alırsa en az 3 mss basınç uygulanmış olur.

Duman Denemesi:

Yağlı paçavra, katranlı kağıt vb. maddeler özel bir körüğün haznesi içinde yakılır meydana gelen dumanda tesisata üflenir.Ağızları kapalı olan borulardan kaçak var ise zaten meydana gelen koku ve sesten anlaşılacaktır.Denemenin başarılı olabilmesi için su kullanma yerlerinin dolu olmsaı ve en yüksekteki açık boru ağzının duman gelir gelmez kapatılması gerekir.Kaçak yerleri duman kokusundan ve körüğünden uzak kalmış birine tespit ettirilir.Duman basıncının 25 mss olması gerekmektedir.

Hava ile Deneme:

Boru ağızları kapatıldıktan sonra tesisata 0.350 kgf/cm2 basınçla hava basılır.Duyarlı bir manometre ile basıncın azalıp azalmadığı kontrol edilir.Kaçak yeri havanın fısıltısından veya sabun köpüğü uygulayarak tespit edilir.

Kokuyla Deneme:

10 m boyundaki boruya 30 gr nane ruhu boru içine konur ve üzerine 4 lt-5lt kaynar su dökülür.Ağzı hemen kapatılır ve kaçak yeri koklanarak tesbit edilir.

En çok uygulanan yöntem su ile yapılandır.Çok soğuk iklimlerde suyun donma ihtimali olduğunu düşünür isek hava veya duman yoluyla deneme çeşidini kullanabiliriz.Çok büyük bir zorunluluk, şartlarda farklılık olmadığı müddetçe su ile deneme yapılmalıdır.

Pissu ve kirli su tes.yap. dik.edilecek

Cevap Yaz