SPRİNKLER YANGIN SÖNDÜRME SİSTEMLERİ

Supervisor marlo
08 Nisan 2008

SPRİNKLER YANGIN SÖNDÜRME SİSTEMLERİ

M. TALAT SAĞIROĞLU (Elektrik Mühendisi)

1964 yılında ILGAZ'da doğdu. 1987 yılında Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği bölümünden mezun oldu. 1987 yılından beri EMO LTD. ŞTİ.'de sistem uzmanı olarak çalışmaktadır.

Sprinkler sistemi, yangın söndürme sistemleri içinde en eski olanlardan bir tanesi olmasına rağmen günümüzde yaygın kullanımına devam edilmektedir. Dünyada 18. yüzyılın ikinci yarısında kullanımına başlanan sprinkler değişik evrimler geçirerek bugünkü durumuna gelmiştir. Sprinkler sisteminin en yaygın kullanım yeri olan ABD'de 1990 yılı üretim adedinin 25 milyon olması bu sistemin en etkili yangın söndürme sistemi olmasının kanıtıdır.

Yurdumuza 1950'li yıllarında rafineri, baraj ve yabancı yatırımlı fabrikalarla giren sprinkler sistemi 1985 yılına kadar ancak bu tür tesislerde korumasını sürdürmüştür. Yine bu yıllar arasında en çok arabalı vapurlar ile gemilerde kullanılmıştır. 1985 yılından itibaren yaygın kullanımı otel, iş merkezi, alışveriş merkezi, fabrikalar, kimya fabrikaları ve petrol tesislerinde olmuştur. 1992 yılında İstanbul itfaiyesince yayınlanan İSTANBUL YANGINA KARŞI KORUNMA YÖNETMELİĞİ içeriğinde sprinkler sistemi meskenler hariç diğer tesislerde belli koşullar dahilinde tavsiye edilmiştir. İstanbul genelindeki birkaç eski inşaa edilen 5 yıldızlı oteller hariç diğer tüm 5 yıldızlı otellerde bu sistem bulunmaktadır.

Sprinkler sistemi;

- ABD'de NFPA

- İngiltere’de LPC (eski FOC)

- Almanya'da VDS

- Rusya'da SNIP

standartları içeriğindeki bölümlerle dizayn edilmesine rağmen yurdumuzda herhangi bir sprinkler standardı maalesef yoktur. Bu nedenle sigorta şirketlerinin taleplerine bağlı olarak daha çok NFPA ve VDS kullanılmaktadır.

Yangının oluşumu oksijen+ısı(kıvılcım)+yanıcı malzeme üçlüsünün birleşimiyle meydana gelmektedir. Yangının söndürülmesi için bu üç etkiden bir tanesini yok ederek veya diğerlerinden ayrılması yeterlidir. Yanıcı malzemenin bazı özel durumlar hariç yok edilmesi veya diğerlerinden ayrılması zor olduğu için genelde diğer iki faktör yangın söndürülmesinde kullanılmaktadır. Petrol ve elektrik yangınları hariç diğer yangınlarda ortam sıcaklığının düşürülesi (SOĞUTMA) ve/veya oksijenin ortamdan ayrılması (BOĞMA) durumunda yangın söndürülmüş olur. Bu iki etkiyi en optimum şekilde yapabilen sistem sprinkler sistemidir.

Sprinkler içinde kimyasal malzeme bulunan cam bulb ile nozuldan oluşmaktadır. Nozul girişinde basınçlı suyun bulunması durumunda kimyasal malzemenin sıcaklıkla genleşme yapması ile cam bulb parçalanmakta, basınçlı suda nozulu kapatan engel kalktığı için pulverize halinde ortama boşalmaktadır.

Sprinkler tesisin tehlike sınıfına bağlı olarak koruma alanı ile debisi değişmektedir.

Max. koruma alanı;

- Az tehlikeli bölüm : 21m2

- Orta tehlikeli bölüm : 12m2

- En tehlikeli bölüm : 9m2

Min. su ihtiyacı;

- Az tehlikeli bölüm : 2.51t/dk./m2

- Orta tehlikeli bölüm : 5lt/dk./m2

- En tehlikeli bölüm : 7.51t/dk./m2

Sprinkler sistemi dizaynı yapılırken binanın mimari, elektrik, mekanik ekipmanları ile binanın kullanım amacı dikkate alınır. Bir sprinkler sistemi sprinkler, boru tesisatı, akış anahtarı, alarm vana istasyonu, yangın pompa istasyonu ve su tankından oluşmaktadır. Sprinkler tesisin ıslak hacim, makina daireleri vb. yerler hariç tüm alanlarda yukarıdaki koruma alanlarına bağlı kalınarak yerleştirilir.

Sprinkler değişik tiplerde bulunmaktadır. Bunlar, Konumuna bağlı olarak;

- Yukarı bakan (upright)

- Aşağı bakan (pendent)

- Duvar tipi (sidewall)

Çaplara göre; 1/2", 3/4"

Orifislere göre; 1/2", 17/32", 7/16", 3/4"

Sıcaklıklara göre; 57C, 68C, 79C, 141C, 183C

Gövde malzemesine göre; pirinç, parlatılmış pirinç, beyaz boyalı, siyah boyalı ve kromajlı.

Tavan tipine bağlı olarak; kapaklı ve rozetli.

Aktif elemanına göre; Bi-metal, cam bulb 8mm., cam bulb 2.8mm.

Standart tip haricinde racklı sistemlerde kullanılmak üzere üretilmiş sprinkler, geniş alan korumalı sprinkler, gibi sprinkler tipleri bulunmaktadır.

Örneğin; otel odaları için banyo duvarına konulabilen özel tip sprinkler bulunmaktadır. Bu sprinkler ile oda içine herhangi bir tesisatın yapılmaması sağlanmış olunmaktadır.

Sprinkler tesisatı üzerinde bulunan akış anahtarı ise bölüm bazında yerleştirilerek yangın anında su akışını hissederek elektriksel alarm alınması için kullanılmıştır. Akış anahtarları yanlış alarmları engellemek için 0-90 sn. arasında gecikmeli olarak üretilmiştir.

Sprinkler sistemi alarm vana istasyonuna göre 4 ayrı sisteme ayrılmaktadır:

1. Islak sistem

2. Kuru sistem

3. Baskın (deluge) sistem

4. Firecycle sistem

Son Cevap: marlo

9 Cevap
0
Beğen
10848

Yangın Söndürme Tesisatı

Supervisor marlo
08 Nisan 2008

1. ISLAK SİSTEM

Bu sistemde sprinkler boru tesisatı içinde basınçlı su bulunmaktadır. Yangın anında sprinklerin aktive olması ile sadece yangının çıktığı bölüme su verilmektedir. Bu sistemde kullanılan vana istasyonunda ıslak alarm çek valf, bağlantı elemanları, su motor gongu, basınç anahtarı ve yükselen milli vana bulunmaktadır.

Islak alarm çek valf normal bir çek valfın yangın sistemi için modifiye edilmiş tipidir. Bu valf üzerinde test ekipmanları ile motor gong, basınç anahtarı ve geciktirme hücresi takılmaktadır. Motor gong mekanik ve basınç anahtarı elektriksel alarm vermek için kullanılmaktadır.

Yükselen milli vana ise hattı kapamak amacıyla kullanılmıştır. Bu vananın yükselen milli seçilmesi uzaktan bakıldığı anda vananın açık-kapalı konumu görülmesi amacıyla istenmektedir. Bu vananın üzerine süpervizyon anahtarı konularak vananın konumu elektriksel olarak izlenebilmektedir.

Yangın anında sprinklerin ucunda bulunan basınçlı su gecikmesiz ortama boşalmaktadır. Bu anda yangının çıktığı bölümdeki akış anahtarı harekete geçerek elektriksel olarak yangın algılama sistemine sinyal gönderilmektedir. Islak alarm vanası açılarak pompa istasyonundan gelen basınçlı suyun sprinklere gitmesini sağlar, aynı zamanda üzerindeki kanallar yardımıyla geciktirme hücresine su gönderilmekte, daha sonra da basınç anahtarından elektriksel su motor gongtan mekaniksel alarm almaktadır.

Bu sistem diğer sistemlere göre en yaygın olarak kullanılan tip olup genelde donma tehlikesi olmayan bölümlerde, otel, iş merkezlerinde kullanılmaktadır.

2. KURU SİSTEM

Islak sisteme benzer olan bu sistemin farkı alarm vanası ile alarm vanası arasında basınçlı hava bulunmasıdır. Dolayısıyla ıslak sistemdeki alarm çek valf yerine kuru alarm vanası gelmekte ayrıca hava besleme ünitesi bulunmaktadır. Basınçlı hava tesisata özel bir orifis yardımıyla verilmekte, bu orifis ancak kayıpları karşılayabilecek şekilde beslemeye izin vermektedir. Kuru alarm vanasının üst tarafında hava, alt kısmında ise su bulunmaktadır. Yangın anında ilk önce hava otomatik olarak sprinkler ve vana üzerinden atılmakta daha sonra tesisata su verilmektedir.

Kuru sistem donma tehlikesi bulunan yerlerle, normal durumlarda suyun zararlı etki yapabileceği alanlarda kullanılmaktadır.

3. BASKIN (DELUGE) SİSTEM

Baskın sistemin kullanım amacına göre değişik tipleri bulunmaktadır. Bu sistemde yine sahada sprinkler ve/veya sprey nozullar, alarm vanası istasyonunda ise deluge valf bulunmaktadır. Sprinkler ve/veya sprey nozul ile deluge valf arasında ya normal hava ya da basınçlı hava bulunmaktadır. Basınçlı su deluge valfın girişinde bulunmaktadır. Deluge valf otomatik olarak açıldığı anda basınçlı su spraynozuldan komple ortama boşalmaktadır. Bu şekilde bir baskın sistemi oluşturulmuştur. Bu tür söndürme transformatör soğutma sistemlerinde, petrol tanklarında vb. yerlerde kullanılmaktadır. Deluge valf otomatik olarak açılmasını ortamda bulunan yangın algılama sisteminden ve özel tertibatlı algılama sisteminden aldığı sinyalle yapmaktadır.

4. FİRECYCLE SİSTEM

Bu sistem baskın (deluge) sistemin değişik bir uygulamasıdır. Ortama fazla su boşalmasını engellemek için kullanılmaktadır. Bu sistem genelde bilgisayar, elektrik pano odalarında kullanılmaktadır. Ortalama ısı hissediciler vardır. Bu ısı hissedicileri yangın anında sıcaklığı hissedip deluge valfı açmakta ve ortama su vermektedir.

Yangın söndüğü (yani sıcaklığın düştüğü) yine aynı ısı hissedicilerinden hissedip deluge valf kapatılmaktadır.

Yukarıda anlatılan sprinkler sistemleri yurdumuzda kullanılmakta olup 1992 yılı içinde çıkan İstanbul yangına karşı korunma yönetmeliğine göre mesken haricindeki binalarda belli koşullar dahilinde konulması istenmektedir.

Supervisor marlo
08 Nisan 2008

SPRİNKLER TESİSATI

Sprinkler tesisatındaki max çalışma basıncı 12 bar olup basıncı özel hidrolik hesap sonucunda bulunmaktadır. Sprinkler tesisatındaki en son sprinkler ucunda 0.5 bar olacak şekilde hesaplanan ve en uzak 150 m2 alandaki sprinklerin aktive olacak (orta tehlikeli sınıfta) şekilde debi bulunmuş olunmaktadır.