DOĞAL GAZ SAYAÇLARI
DOĞAL GAZ SAYAÇLARIKAZIM SÜMER
1959 yılında KOCAELİ'nde doğdu. 1982 yılında İ.D.M.M.A. Makina Fakültesinden Makina Mühendisi olarak mezun oldu. Bir süre PETEK TEKNİK MALZEME A.Ş.'de Sistem Uzmanı, TEBA-BOSAŞ A.Ş.'de Bakım Mühendisi olarak çalıştı. Halen VALF SANAYİİ A.Ş. 'de Satış Şefi olarak görev yapmaktadır.
1. GİRİŞ
Yaklaşık 5 yıl öncesinde Doğal Gaz ile tanışılan ülkemizde o günden bu yana önemli aşamalar kaydedilmiştir. Son yıllarda büyük kentlerimiz ve endüstri bölgelerinde oluşan yoğun hava kirliliği Doğal Gaz'ı en çağdaş ve en temiz yakıt olarak gündemin ilk sırasına oturtmuştur. Önümüzdeki yıllarda pek çok amaçlı olarak toplumumuzun hizmetine sunulmasına devam edilecek olan Doğal Gaz'ın, ticari boyutu önemli bir husus olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu noktada tüm dünyada olduğu gibi bizde de, kullanılan gazın parasal karşılığının hesaplanmasında sayaçlar tesisatlarımızın ana elemanlarından biri olmaktadır.
2. SAYAÇ TÜRLERİ
Doğal Gaz kullanımı, tüketicilerin tüketim miktarlarına ve tesisatların özelliklerine göre çok farklı sayaçları gerekli kılmaktadır. Ticari anlamda, idarelerce kabul gören sayaçlar kapasitelerine göre bir sınıflamaya tabi tutulmuştur. TSE 5910 bu norm kapasitelerdeki ölçüleri belirtmektedir. Bu norm değerler sayaçların anma ölçüleri olmaktadır.
Sayaçlar çalışma prensiplerine göre körüklü ve türbin-metre tipi, bağlantılarına göre dişli veya flanşlı, tek veya çift bağlantılı olabilmektedir. Küçük kapasitelerdeki sayaçlar dişli bağlantılı olmaktadır. Ölçme aralıkları anma değerinin 1/100'ü ile bir üst anma değeri arasındadır. Ölçümler m3/h cinsinden ifade edilmektedir. Büyük kapasitedeki sayaçlar türbinmetre tipi olmaktadır. Sayaçlara gerekli olduğu durumlarda sıcaklık ve hacim doğrultucular takılabilmektedir
Endüstriyel tip uygulamalarda çok özel tip sayaçlarla karşılaşılmakla birlikte günlük hayatta en çok karşımıza çıkan sayaçlar konut tipi körüklü olanlardır. Bunlar 6 m3/h'e kadar ölçüm yapan sayaçlar olup, her abonenin tüketim miktarını ölçmektedir. Şehir içinde 21 mbar işletme basıncında kullanılmaktadırlar. Şehir içi ana hatlarda daha yüksek basınçta bulunan gaz bina girişlerinde kullanım basıncına kadar düşürülmektedir. Merkezi ısıtma olan binalarda basınç 300 mbar olabilmekte, bu tüketim durumlarında daha büyük tip körüklü sayaçlar gerekmektedir.
Doğal Gaz sayaçları çeşitli standartlarda belli değerlerle ifade edilen hata sınırları içersinde çalışmalıdır. Bu değerler TSE de Q max'da ±%2 olmaktadır.
Sayaçlarda üzerinde durulması gereken bir husus ta mekanik ve manyetik kavramalı oluşlarıdır. Bu ise yangın emniyetli olmaları açısından önemlidir.
Sayaç içerisinden tüketim merkezlerine yapılan gaz transferi geçiş sırasında körüğü, körükte sürgüler vasıtasıyla gaz miktarının okunacağı numaratör grubunun dişlilerini hareket ettirir. Bu hareket iletimi mekanik kavramada doğrudan temas ile olmaktadır. Manyetik kavramada ise bu doğrudan temas yoktur. Böyle doğrudan temas bir yangın esnasında sayaçtan gaz çıkışı riskini ortaya çıkarmaktadır.
Sayaç dizaynı ile ilgili bir başka önemli husus RPF değeridir. Direnç faktörü olarak adlandırılan bu değer çalışan sürgü yüzeyleri alanının ölçme hacmine oranı olup BS 4161 kısım 3'e göre 1.2'yi aşmamalıdır.
Binalarda kullanılan sayaçlar düşük basınçta kullanılmaktadır. Bu genelde 21 mbar 'dır. Ölçme kapasiteleri bu değere göre tespit edilmektedir. Bu sayaçlar emniyet sınırları içersinde kalmak koşuluyla daha yüksek basınçta kullanıldığında P1V1 = P2 V2 eşitliği gereğince belirtilen nominal kapasitelerin üzerinde ölçüm yapılması mümkün olmaktadır. Sıcaklığın değişmediği kabul edilen ortamlarda örnek olarak 300 mbar lık bir işletme basıncında sayacımız 1.3 / 1.0 21 = 1.27 oranında görüldüğü şekilde fazla ısıl kapasiteye ulaşacaktır.
Tesisatlarımızda uygun kapasite ve teknik özelliklerde sayaç seçimi sırasında bu gibi hususlara dikkat edilmesi, olası bir takım sakıncaların doğmaması için önemli olmaktadır.
Doğal Gaz tesisatlarında kullanılan körüklü ve türbin-metre tipi sayaçlar uygun teknik özelliklerde standartlarda seçilmelidir. Bunun için tesisatımızın işletme koşulları iyi bir şekilde belirlenmelidir.
4. KAYNAKLAR
-TSE 5910
- DIN 3374 -BS4161
- Valf San. A.Ş. Katalogları
Cevap Yaz
Cevap yazabilmeniz için Giriş yapmanız gerekiyor.
