LİKİT PETROL GAZI TANKLARI MONTAJ KURALLA
HIZLA GELİŞEN YENİ BİR UYGULAMA! YER ALTINA GÖMÜLEN SIVILAŞTIRILMIŞ PETROL GAZI TANKLARINA İLİŞKİN MONTAJ KURALLARIUğur KÖKTÜRK
Yozgat doğumludur, ilk, orta, lise öğrenimini memleketi olan bu kentte, yüksek öğrenimini ise İ.T.Ü. Makina Fakültesinde tamamlamıştır.
l.T.Ü. Yapı İşleri Başkanlığı, Alarko Holding A.Ş. ve Uzel Makina Sanayi A.Ş. kurumlarında yaptığı görevler dışında İTÜ'de önce asistan daha sonra da öğretim görevlisi olarak çalışmıştır. ISITMA, HAVALANDIRMA ve İKLİMLENDİRME TESİSLERİ konusundaki RIEISCHEL-RAISS çevirisi ile önemli bir kaynağı meslektaşlarımıza kazandırmıştır.
Tesisat konularıyla yakından ilgilenmiş, bu alanda ve makina mühendisliğinin çeşitli uzmanlık dallarında konu ile ilgili, 23 cilt kitap yayınlamıştır. Halen İ.T.Ü'deki görevini sürdürmekte, yayın çalışmalarına devam etmektedir.
Güvenlik nedenlerinden ötürü kısaca SPG veya LPG adıyla andığımız sıvılaştırılmış petrol gazlarına ilişkin depolama tesislerinin yapımı çok sıkı kurallara bağlanmıştır.
Hemen belirtelim ki, bu yazı hacim kapasiteleri küçük olan taşınabilir tipteki gaz tüpleriyle ilgili değildir. Amacımız özellikle yer altına gömülmek yoluyle kullanılan sabit nitelikteki gaz depolama tesislerinin incelenmesidir. Ancak daha ilk aşamada hacim kapasiteleri 12 (m3) ten büyük olan depolama tesislerini de bu yazının kapsamından çıkaracağız.
Çünkü hacim kapasiteleri 12(m3) ten büyük olan depolama tesisleri tüzük hükümlerine bağlı olmaktan çıkmakta, bu gibi tesislerin yapımı için önceden beyanname verilmesi, hatta yetkili makamlardan izin alınması gerekmektedir. Bu konu birçok Avrupa ülkesinde olduğu gibi Fransa'da da yasa hükümlerine tabidir. Hacim kapasiteleri 12 (m3) ten fazla olan depolama tesislerinin yapımı Fransa'da 19 Temmuz 1976 tarihli yasa hükümleriyle düzene bağlanmış durumdadır. Ayrıca, bu gibi depolama tesislerinin 21 Eylül 1977 tarihli kararnamede açıklanan koşullara uygun olarak gerçeklenmesi gerekmektedir.
Son Cevap: ali orhun
- 23 Cevap
- 0
- 21707
Bu yazıda yalnızca maksimal hacim kapasiteleri en fazla 12(m3) olan ve yer altına gömülmek yoluyla kullanılan sabit nitelikteki sıvılaştırılmış petrol gazlan tanklarını inceleme konusu yapacağız. Zaten piyasada en çok karşılaşılan hal de budur. Bağımsız evlere veya apartmanlara ait tüm SPG veya LPG tankları bu sınıfa dahildir. Fransa’da hacim kapasitesi en fazla 12 (m3) e eşit olan gömme SPG sıvılaştırılmış petrol gazı tankları 10 Ağustos 1979 tarihli RESMİ GAZETE'de yayınlanmış olan 30 Temmuz 1979 tarihli yönetmelik hükümlerine tabidir. Bu yönetmelik son olarak 5 Şubat 1991 tarihli kararname ile yeniden düzenlenmiş, yapılan değişiklikler RESMİ GAZETE'nin 27 Şubat 1991 tarihli sayısında yayınlanmıştır. Yönetmelik hükümleri hem yer üstü hem de yer altı depolarını kapsamaktadır. Öte yandan CFBP kısa adıyla anılan FRANSA BÜTAN VE PROPAN KOMİTESİ'nin de tüm sıvılaştırılmış petrol gazları tesislerini kapsamına alan bir teknik yayınını bulunduğunu biliyoruz. Bu yayında yer altına gömülü olan SPG sıvılaştırılmış petrol gazı tanklarına ilişkin montaj şemaları ve izlenmesi gereken kurallar hakkında açıklamalar yer almaktadır.
Bir başka sorun da şudur: SPG Sıvılaştırılmış petrol gazı tanklarının yapımında BASINÇLI GAZ DEPOLARI TÜZÜĞÜ hükümlerine uyulması zorunluğu vardır. Tüzük metinleri 18 Ocak 1943 ve 23 Temmuz 1973 tarihli kararnamelerin kapsamı içindedir. Basınçlı kaplar teknolojisinin geleneksel temel kuralları olarak tanımlanması mümkün olan hükümler bunlardır. Temelli yer altında kalacak olan SPG sıvılaştırılmış petrol gazı tankları gibi yeni tesisler için ENDÜSTRİ BAKANLIĞI GAZ VE BASINÇLI AYGITLAR DAİRESİ'nce düzenlenen değişiklik hükümlerine uyulması da keza zorunludur.
Yer altına gömülü SPG tanklarının yapımına ilişkin kurallar 30 Temmuz 1979 tarihli kararnamede açıklanmıştır. Gerçekte Fransız kökenli olmasına karşın bir teknolojik kurallar sistemi olmasından ötürü bu kararname elbette ülkemiz bakımından da son derecede önem taşımaktadır.
SPG SIVILAŞTIRILMIŞ PETROL GAZI TANKLARININ YERİ
Tankın binaların ve eklentilerinin dışında bir yere gömülmesi, gömü yerinin toprak üzerine yerleştirilen bir işaretle belirtilmesi gerekir. Bu yere başka hiçbir malzeme konulmaması, üzerinden taşıtların geçmesine izin verilmemesi zorunludur. Su, doğalgaz, elektrik, basınçlı hava vb... gibi tankla doğrudan ilgisi bulunmayan tesisat boruları yere gömülü olan bir SPG tankının en azından 1 (m) uzağına döşenmiş olmalıdır.
Bir SPG tankının vanaları ile diğer donalım elemanları ya yer üstünde bulunmalı ya da iç hacmi 150 (litre) den büyük olmamak koşuluyla yer düzeyinin hemen altında öngörülen bir yuva içine yerleştirilmelidir. SPG Tankı'nın yer altına tamamen gömülü olması durumunda deponun dört bir yanı elenmiş kumla doldurulmalı, ancak bu amaçla deniz kumundan yararlanılması düşünülmemelidir. Kumun nötr yada inaktif olması gereği vardır. Kum katmanının derinlik Ölçüsü hendeğin dip kısmında en az 200 (mm), deponun üst kısmında en az 300(mm) olmalı, yanlarda bulunan kum katmanlarının minimal genişliği keza 300 (mm) nin altına düşürülmemelidir. Üst kum katmanının içine, deponun üstüne, yer düzeyinden en az 100(mm) aşağıya plastik ya da benzer malzemeden yapılan bir ızgara yerleştirilmeli, böylece toprağın herhangi bir nedenle kazılması tehlikesi önlenmelidir.
TANK DESTEKLERİ
SPG Tankları yanıcı olmayan malzemelerden yapılan beşik, ayak veya destekler üzerine sağlam ve kararlı bir şekilde oturtulmalı, temel hesabı yapılırken deponun su ile dolu olduğu varsayımında bulunulmalıdır. Yer altına gömülen SPG tanklarının çelik kuşaklar ve tespit ayaklan aracılığı ile toprak zeminine bağlanması zorunludur.
SPG Sıvılaştırılmış petrol gazı tanklarıyla bina arasında su etkisine karşı mükemmel şekilde yalıtılmış olan bir duvar inşa edilmediği sürece tank ile binanın duvarları veya temelleri arasında en azından 1(m) lik bir açıklık bırakılması gerekir. Ayrıca tankın montajı aşamasında aşağıda açıklanan uzaklık ölçülerine de uyulmalıdır. Bu ölçüler yer üstü tanklarına oranla yarı yarıya daha küçüktür. Tank dolum ağzı ile güvenlik supabının dış havaya açıldığı egzost çıkış açıklığının bazı elemanlara göre uzaklıkları belirli koşullarla gerçekleştirmek zorundadır. Tank dolum ağzının ve tank güvenlik supabı egzost açıklığının aşağıda 6 madde halinde sıralanan elemanlardan D kadar uzakta bulunduğu varsayımında bulunalım. Elemanları sıraladıktan sonra D ölçüsü için hangi değerlerin benimsenmesi gerektiğini açıklayacağız.
1. İçinde barınılan bir yapı içi hacmine ait kapı veya pencere açıklığı;
2. Şömine, ocak, fırın, veya tandır gibi içinde çıplak ateş bulunan ısıtma araçları;
3. Daha alt düzeyde bulunan her türlü açıklık alanlar;
4. Bir sifon aracılığı ile korunmayan her türlü pis su veya lağım menfezi;
5. Her türlü yanıcı malzeme veya yakacak yığını;
6. Konutun ve yolun sınırı bu elemanlar arasındadır.
D Uzaklık ölçüsünün değeri tankın hacim kapasitesine bağlı olarak seçilir. Tankın hacim daha doğrusu kütle kapasitesi en fazla 3,5 (ton)a kadar erişiyorsa D ölçüsünün en azından 1,5 (m) olması gerekir. Tankın kütle kapasitesinin 3,5 (ton) ile 5(ton) arasında bulunması durumunda D ölçüsünün 2,5 (m)'ye yükseltilmesi zorunluğu doğar. Bu hesap yapılırken 12 (m')'lük maksimal hacim kapasitesinin 5 (ton)'luk kütle kapasitesine karşılık olduğu düşünülmelidir.
DİĞER ÖZELLİKLER
Fransa'da 1979 yılında yayımlanmış olan kararnamede yakıt ikmaline ilişkin hususlar, tankların yapımıyla ilgili özellikler açıklanmakta, donatım elemanları ve borular hakkında bilgi verilmekte, topraklama ve elektrik tesisatı konularına değinilmekte, yangınla mücadele konusunda görüşler ileri sürülmektedir. Nihayet aynı kararnamede işletme ve bakımla ilgili özellikler ve genel kurallar da yer almaktadır.
3. CFBP TARAFINDAN GELİŞTİRİLEN YENİ TEKNOLOJİLER
CFBP kısa adıyla anılan FRANSA BÜTAN VE PROPAN KOMİTESİ tarafından yayımlanan teknik kitapçıkta 30 Temmuz 1979 tarihli kararname uyarınca SPG tanklarının yer altına nasıl gömüleceği bir şema ile açıklığa kavuşturulmaktadır (Bakınız: SEKİL 1). ŞEKİL 1'de görüldüğü gibi geleneksel tipte bir SPG tankına ilişkin ENKESİT alanını belirten bu tip bir montaj sistemi iki şekilde gerçeklenebilmektedir. Tankın doğrudan doğruya toprak içine gömülmesi mümkün olduğu gibi, beton bir yuva içine oturtulması da olanaklıdır.
Fransa Bütan ve Propan Komitesi'nce 1993 yılının Aralık ayında yayımlanmış olan bu kitapçıkta, gömme SPG tanklarına ilişkin iki de yeni teknoloji tanıtılmaktadır. Bunlardan biri KATODİK KORUMALI SPG TANKLARI, öteki PLASTİK YASTIKLI SPG TANKLARI'dır.
KATODİK KORUMALI GÖMME SPG TANKLARI
Katodik korumalı gömme SPG tankları ŞEKİL 2'de ve ŞEKİL 3'te tanıtılmıştır. Bu tankların yapımı ve kaplama işlemleri Fransız NF Standardları'na uygun olarak gerçeklenmektedir. Korozyona dayanıklı olan yüzey kaplamasının elektrik yalıtımı özelliğine sahip olması nedeniyle bu tankların taşınması ve gömülmesi sırasında özel önlemlerin alınması gerekir. Ayrıca anodlarla tank arasında doğal elektrik akımının oluşması yüzünden aşağıda açıklanan ek tedbirlerin öngörülmesine gerek vardır:
1. Tank kapağının altında bir elektrik kofrası gerçeklenmeli, elektrik bağlantıları bu kofra aracılığı ile sağlanmalıdır.
2. Tankla anod veya anodlar iletken elektrik kabloları aracılığı ile birbirlerine bağlanmalıdır.
3. Gaz bağlantı borusunun çevresi yalıtkan bir kovanla kuşatılmalı, bu ana çıkış borusunun tankla teması kesinlikle önlenmelidir.
4. Gaz tankeri bağlantı prizi tanker kapağının altında bulunduğu için toprak prizi gerçeklenmemelidiı.
5. Tankın 10 (cm) ile 20 (cm) üst tarafına yerleştirilmesi gereken işaret veya uyarı ızgarası metalden değil iletken olmayan malzemelerden örneğin plastikten yapılmalıdır.
Bu güvenlik önlemlerine ek olarak yere gömülü olan SPG tanklarının üstüne akım kaçakları yaratabilecek nitelikte elektrik aygıtları veya elektrik donatım elemanları yerleştirmekten kaçınılması gerekir. Tanker aracılığı ile yapılan her dolum işlemi sırasında tankın durumu kontrol edilmelidir. Ayrıca, SPG tanklarının düzgün aralıklarla yetkili personel tarafından denetlenmesi gerekir. Bu denetimler sırasında özellikle anodlarla tank arasında oluşan elektrik akımının ölçülmesi zorunluluğu vardır. Yapılan ölçüm sonuçlarını her tank için özel biçimde tutulan bir dosyaya işlenmesi de gereklidir. Böylece, katodik koruma sisteminin uygun şekilde çalışıp çalışmadığı, tank kaplama katmanının hala iyi durumda olup olmadığı anlaşılabileceği gibi anod ağırlıklarının da denetlenebilmesi olanağı elde edilir. Anod ağırlıklarında % 80 oranının üzerinde bir azalma meydana geldiği anlaşıldığı zaman bu elemanların değiştirilmesi gerektiği anlaşılmalıdır.
PLASTİK YASTIKLI GÖMME SPG TANKLARI
Kütle kapasiteleri 1 (ton) ile 1.75 (ton) arasında bulunan klasik biçimli tankların su etkisine karşı sızdırmaz olan POLİETİLEN bir zarf veya yastıkla kuşatılması söz konusudur. (Bakınız: ŞEKİL 4). Anılan kütle kapasitelerinin 12/5 = 2,4 (m3) ile 12/5 x 1.75 = 4.2 (m3’lük hacim kapasitelerine eşdeğer olduğunu belirtmemiz yararlı olacaktır. Tank ile polietilen yastık arasındaki hacmin bir VİDEO KAMERA aracılığı ile düzgün aralıklarla kontrol edilmesi zorunluğu vardır. Coğrafik koşullara bağlı olarak montaj yöntemi bazı farklılıklar gösterir. Bunlar aşağıda açıklanmıştır.
Böyle arsalara açılan tank çukurlarının tabanı ilkin tesviye edilerek düzeltilmeli, daha sonra zemin toprağının sıkıştırılması yoluyla yatay konumlu bir oturma yüzeyi gerçeklenmelidir.
b) Su Tutan Toprak Zeminli Arsalar:
Yamaç arsalarıyla çanak arsaların ve killi toprakların genellikle su tutma özellikleri vardır. Bu gibi durumlarda bir beton kaidenin öngörülerek bu platforma özel çelik halkaların tutturulması, tankın bu halkalar aracılığı ile çelik kuşaklarla bağlanması gerekir. (Bakınız: ŞEKİL 5). Halka ve kuşak malzemesinin paslanmaz çelik olması zorunludur.
c) Sert Kil, Sert Çakıl veya Sert Kaya Zeminli Arsalar:
Tank yuvaları bu tip arsalara açıldığı zaman ilkin işlenmiş toprak veya kum aracılığı ile yuva içinin doldurulması gerekir.
SPG Tanklarının üretimine ilişkin yönetmelik hükümleri Fransa'da 18 Ocak 1943 tarihli kararname ile belirlenmiştir. Bu kararnamenin özellikle 11'nci maddesi basınçlı depolarla ilgilidir. SPG tanklarının üretiminde 23 Temmuz 1943 tarihli yönetmelik hükümlerine de uyulması gerekir. Öngörülen güvenlik tedbirlerine göre SPG tanklarının dış görünümü her üç yılda bir gözden geçirilmeli, donatım elemanlarının etkinliği her on yılda bir yeniden denenmelidir. Gömünün açılmasını gerektirdiği için bu işlemlerin yapılması pahalıya mal olur. Hem bu gibi sıkıntılardan kurtulmak, hem de yeterli düzeyde güvenlik sağlamak için gaz dağıtım firmaları yeni çözümler üretmişlerdir. FRANSA ENDÜSTRİ BAKANLIĞI 1980 yılında yayımladığı DM-T/P-17288 sayılı kararname ile CFBP adıyla anılan FRANSA BÜTAN VE PROPAN KOMİTESİ tarafından öngörülen teknik özelliklere uyulması koşuluyla üç yılda bir yapılması şart koşulan muayene zorunluğunu ortadan kaldırmıştır. 1990 yılında BUTAGAZ firması bir adım daha atarak bir ödün daha koparmış, sadece üç yılda bir değil on yılda bir yapılması gereken muayene zorunluğunu da geri aldırmıştır. İşte bugün bazı özelliklere uyulması koşuluyla BİR DAHA HİÇ AÇILMAMAK ÜZERE SONSUZA DEK YERE GÖMÜLÜ KALACAK OLAN tank teknolojisi geliştirilmiş olmaktadır. Önceleri sadece BUTAGAZ firmasına tanınan bu ayrıcalık daha sonra aynı bakanlığın 19 Mart 1991 tarihli ve DM-T/P-24485 ve 24486 sayılı kararları uyarınca CFBP üyesi tüm firmalar için yaygınlaştırılmıştır.
Kısaca CFBP adıyla bilinen FRANSA BÜTAN VE PROPAN KOMİTESİ'ne üye olan bir firma tarafından yeni tesisler olarak kurulan ve bu komite tarafından belirlenen teknik özelliklere uygun olarak muayene edilen KATODİK KORUMALI GÖMME SPG TANKLARI bu kararname hükümlerine tabidir. FRANSA ENDÜSTRİ BAKANLIĞI GAZ VE BASINÇLI CİHAZLAR DAİRESİ tarafından sürdürülen çalışmalar sonucunda 1943 tarihli yönetmelik hükümleri değiştirildiği için her üç ve her on yılda bir kez yapılması gereken muayene ve kontrol işlemleri ortadan kaldırılmış, gaz dağıtım şirketleri böyle bir tesis kurmadan önce izin almak ve ilk SPG tankı tesisatını kurduktan 18 ay sonra da yapılan tüm tesislerin dökümünü vermek zorunda bırakılmıştır. Bu gerekleri yerine getiren CFBP üyesi bir gaz dağıtım firması bundan sonraki dökümlerini en geç 12 ayda bir vermek yükümlülüğü altında bulunmaktadır.
CFBP FRANSA BÜTAN VE PROPAN KOMİTESİ'ne üye olan gaz dağıtım firmalarını ilgilendiren bu yönetmelik hükümlerine göre bu firmalar periyodik olarak yaptıkları muayene ve kontroller sırasında ortaya çıkardıkları OLAĞAN DIŞI BULGULARI ve bunların giderilmesi için uygulanan çözüm yöntemlerini teknik spesifikasyonların bir bölümü olarak kayda geçirmek ve bunları katodik korumalı tanklar konusunda her yıl vermek zorunda oldukları döküm raporlarına eklemek mecburiyetindedirler. Bu firmalar vermekle yükümlü oldukları periyodik raporlarda kurdukları gömme SPG tesisi sayılarını belirtme ve daha üretim aşaması sırasında ANTİKOROZİF KAPLAMA TABAKASI ve KATODİK KORUMA konusunda uygulanan yöntemlerin bir özetini yapma göreviyle de yükümlendirilmişlerdir. ENDÜSTRİ BAKANLIĞI GAZ VE BASINÇLI CİHAZLAR DAİRESİ katodik koruma yöntemi üzerinde önemle durmakta, kurulan tesislerin periyodik kontrolleri sırasında katodik koruma yöntemiyle diğer donatım elemanlarının yetkili personel tarafından denetlenmesinin uygun olacağını belirtmektedir.
En son değişiklik 27 Mart 1991 tarihinde yapılan bu broşür KATODİK KORUMALI GÖMME TİP SPG TANKLARINA İLİŞKİN TEKNİK ÖZELLİKLER adını taşımaktadır. Endüstri Bakanlığı'nın DM-T/P-24485 sayılı kararnamesi uyarınca tesis kurma işiyle uğraşan gaz dağıtım firmaları FRANSA BÜTAN VE PROPAN KOMİTESİ'nce yayımlanmış olan bu broşürde açıklanan teknik özelliklere uymak zorundadır. Bu teknik yayın özetle yedi bölümden oluşmaktadır.
Bu bölümler şunlardır:
1. Depoların üretimi ve kontrolü;
2. Yardımcı donatım elemanları;
3. Stoklama, yükleme ve taşıma işlemleri;
4. Montaj ve çalıştırma işlemleri;
5. Kontrol ve muayene işlemleri;
6. Teknik raporlar;
7. Kontroller sırasında gözlenen kusurlar ve yapılan onarımlar.
a) NF EN 29-002 Sayılı Fransız normu: Kalite ve Kalite Güvenliği Özellikleri isimli bu norm uluslararası ISO 9002 standardına tekabül etmektedir. Kalite sistemi, üretim ve tesisatla ilgili kalite güvenliği modelleri bu standardlarda açıklanmaktadır.
b) NF M 88-706 ve NF M 88-708 Sayılı Fransız Standardları SIVILAŞTIRILMIŞ HİDROKARBÜRLERLE İLGİLİ DAĞITIM ELEMANLARI adını taşımakta, iç hacim kapasiteleri 12 (m3)'ten küçük olan sabit nitelikteki çelik petrol gazları tanklarının yapımı, deneyleri ve ölçüleri bu standardlarda açıklanmaktadır.
c) NF E 86-900 ve NF E 96-901 Sayılı Fransız Standardları çelik gaz tanklarının ANTİKOROZİF KAPLAMA'sıyla ilgilidir. Tankların paslanmasına karşı öngörülen bu kaplama katmanına ilişkin teknik özelliklerle 2500 (V)'luk bir elektrik gerilimi altında yapılması gereken kusur kontrolü işlemleri bu stan-tardların kapsamı içindedir.
CFBP Komitesinin yayınında yapılacak kontrol işlemlerine ilişkin bilgiler de bulunmaktadır. Buna göre, ilk kontrol işlemi deponun tesis tarihini izleyen 6'ncı ile 18'nci aylar arasında gerçekleştirilecek, daha sonra her üç yılda bir defa periyodik kontrol yapılacaktır. Her kontrol sırasında aşağıda açıklanan işlemlerin yapılması zorunluğu vardır.
1. Gaz bağlantı borusu yalıtım manşonu veya yalıtım kovanının durumu kontrol edilmelidir. Bu kovanın hasarsız olması zorunluluğu vardır.
2. Katodik koruma sistemine ait elektrik bağlantıları gözden geçirilmelidir.
3. Galvanik elektrik akımının şiddeti ölçülmelidir.
4. Bir Cn/CuSO4 referans elektrodu aracılığı ile tankla yer arasındaki gerilim farkının ölçümü yapılmalıdır.
Cevap Yaz
Cevap yazabilmeniz için Giriş yapmanız gerekiyor.
Benzer Konular
28 Kasım 2008
Sup marlo
01 Mayıs 2012
04 Şubat 2012
25 Ocak 2012
Dnş VEYSEL BILGIN
02 Aralık 2009
Dnş VEYSEL BILGIN
02 Aralık 2009
Dnş VEYSEL BILGIN
25 Nisan 2008
30 Ocak 2007
01 Mart 2011
Adm Administrator
30 Eylül 2012