GAZ SAYAÇLARI YÖNETMELİĞİ

(71/318/AT)

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar

Amaç:

Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, gaz sayaçlarının üretiminde uyulması gereken  teknik ve metrolojik özellikleri ile bunların deneyi , muayenesi ve belgelendirilmesine dair usul ve esasları belirtmektir.

Kapsam:

Madde 2- Bu Yönetmelik, hacimsel gaz sayaçları (şekil değiştirebilen ayırıcı cidarları olan sayaçlar  ve döner pistonlu sayaçlar) ve hacimsel olmayan (türbin çarklı sayaçlar) gaz sayaçlarının teknik ve metrolojik özellikleriyle, deney, muayene ve belgelendirilmesini kapsar .

Hukuki Dayanak

Madde 3- Bu Yönetmelik, 3516 sayılı “Ölçüler ve Ayar Kanunu”  ve 4703 sayılı “ Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun “ uyarınca hazırlanmıştır .

Tanımlar

Madde 4- Bu Yönetmelikte geçen tanımlardan,

Bakanlık: Sanayi ve Ticaret Bakanlığını

A T        : Avrupa Topluluğunu

Üretici   : Bu yönetmelik kapsamına giren gaz sayaçlarını üreten, ıslah eden veya gaz sayacına adını, ticari markasını veya ayırt edici işaretini koymak suretiyle kendisini üretici olarak tanıtan gerçek veya tüzel kişiyi, üreticinin Türkiye dışında olması halinde, üretici tarafından yetkilendirilen temsilciyi ve/veya ithalatçıyı, ayrıca gaz sayacının tedarik zincirinde yer alan ve faaliyetleri gaz sayacının güvenliğine ilişkin özelliklerini etkileyen gerçek veya tüzel kişiyi,

AT Tip Onayı: Gaz sayaçlarının bu Yönetmelik ile Ölçü ve Ölçü Aletlerinin Metrolojik Kontrolleri İçin Genel Esaslara Dair Yönetmelik ( 71/316 /AT ) hükümlerine göre üretildiğinin, test edilmesi ve muayene edilmesi ve/veya belgelendirilmesine ilişkin her türlü işlemi,

AT İlk Muayenesi: Gaz sayaçlarının, bu Yönetmelik ile Ölçü ve Ölçü Aletlerinin Metrolojik Kontrolleri Genel Esaslara Dair Yönetmelik ( 71/316 /AT ) hükümlerine göre onaylanmış tipe uyup uymadığının kontrol edilerek, damgalanması işlemini

Uygunluk Değerlendirilmesi: Gaz sayaçlarının bu Yönetmelik ve Ölçü ve Ölçü Aletlerinin Metrolojik Kontrolleri İçin Genel Esaslara Dair Yönetmelik ( 71/316 /AT ) hükümlerine uygunluğunun test edilmesi, muayene edilmesi ve/veya belgelendirilmesine ilişkin her türlü faaliyeti,

Muayene Kuruluşu Değişik:RG-01/06/20022-26185) Bu Yönetmelik ile “Ölçü ve Ölçü Aletlerinin Metrolojik Kontrolleri İçin Genel Esaslara Dair Yönetmelik (71/316/AT)” kapsamında uygunluk değerlendirmesi faaliyetlerini yürüten özel veya kamu kuruluşunu ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler, Yürürlük ve Yürütme

Genel Hükümler

Madde 5- Bu Yönetmelikte geçen gaz sayaçlarının taşıması gereken AT işaretleri ve sembolleri, bu yönetmeliğin EK’inde açıklanmıştır. Bu sayaçlar, AT tip onayına ve AT ilk muayenesine tabidir .

Madde 6- Bu Yönetmelik 71/318/EEC direktifinin teknik gelişmelere uyarlanmasına ilişkin 74/331/EEC, 78/365/EEC ve 82/623/EEC sayılı direktiflere uygun olarak hazırlanmıştır.

Madde 7- Bakanlık AT tip onay ve AT İlk Muayene işaretini taşıyan gaz sayaçlarının pazarda yer almasını ve hizmete girişini reddedemez , yasaklayamaz veya kısıtlayamaz .

Geçici Madde 1- (Değişik:RG-25/03/2004-25413)>>

Bu Yönetmelik hükümlerine göre üretim yapan üreticiler, 30/06/2004 tarihine kadar hazırlıklarını bitirmek zorundadır. Bu süreye kadar, gerek bu Yönetmelik gerekse 21/02/200 tarihli ve 23971 sayılı Resmi gazete’de yayımlanan “ Ölçü ve Ölçü Aletlerinin Marka Kaydı  ile Tip ve Sisteminin Onaylanmasına Dair Yönetmelik ” hükümlerine uygun  olarak üretilen ürünler piyasaya arz edilir.

Yürürlük

Madde 8- Bu Yönetmelik 1.6.2003 tarihinden sonra yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 9- Bu Yönetmelik hükümlerini Sanayi ve Ticaret Bakanı yürütür.

EK BÖLÜM IA -      EK’TE KULLANILAN BAZI TERİMLERİN TARİFİ

1.Ölçme alanı Bir gaz sayacının ölçme alanı, en büyük debi Q_max ve en küçük debi Q_min ile sınırlanır.

2. Hacimsel bir sayacın ölçme bölümü hacmi

‘Hacimsel bir sayacın ölçme bölümü (V) hacmi’, sayacın bir çalışma çevrimine tekabül eden gaz hacmidir. Gösterge ve ara aktarma mekanizmaları hariç, hareketli bütün parçaların ilk defa tekrar başlangıç konumuna getirildiğinde, bu parçaların bütünü hareketidir.

Bu hacmin değeri, deney elemanının bir tam devri ile ifade edilen hacim değerinin, endeks sayıcısı (sayıcı Cihaz) arasındaki aktarma oranı ile çarpılmasıyla hesaplanır.

3.       Çalışma basıncı ve referans basınç

3.1.     Çalışma basıncıBir gaz sayacının çalışma basıncı, sayaç girişindeki gaz basıncı ile atmosfer basıncı arasındaki farktır.>>

3.2.     Referans basıncı

Bir gaz sayacının referans basıncı p_r, belirtilen gaz hacmine bağlı olan gaz basıncıdır. Referans basıncı için ölçme yeri,

4.        Basınç kaybı Bir gaz sayacının basınç kaybı, gaz akışı süresince sayacın girişinde ve çıkışında ölçülen basınçlar arasındaki farktır.

5.         Başlangıç tahriklerinin dönme değeri

Bir başlangıç tahrikinin devir değeri, bu tahrik milinin tam bir devri ile ifade edilen hacim değeridir. Bu değer, deney elemanın bir tam devri ile ifade edilen hacim değerinin, endeks sayıcı ile bu mil arasındaki aktarma oranı ile çarpılmasıyla hesaplanır.

B -      GAZ HACİM SAYAÇLARI İÇİN GENEL ŞARTLAR

1.        Genel

1.1.   Bu Ek’in Bölüm I’i, bu Yönetmeliğin kapsamında yer alan bütün gaz hacim sayaçlarının sağlaması gereken genel şartları belirtir.

1.2.      Bu Ek’in Bölüm II’si ve Bölüm III’ü, ilgili sayaçlara dair özel şartları belirtir.

2.         Yapımı

2.1.     Malzeme

Sayaçlar, normal olarak dağıtımı yapılan çeşitli gazlar veya bu gazların yoğunlaşan herhangi bir etkisine ve korozyona karşı yeterli düzeyde dayanıklı, düşük iç gerilimli malzemeden yapılmalıdır.

2.2.     Sayaçların dayanıklılığı

Sayaç mahfazaları, en büyük çalışma basıncında gaz sızdırmamalıdır.

2.3.     Dış müdahalelere karşı koruma

Sayaçlar, muayene işaretlerini ve koruyucu damgalarını tahrip etmeden, ölçme doğruluğunu etkileyebilecek herhangi bir dış müdahaleye imkan vermeyecek şekilde imal edilmelidir.

2.4.     Akış Yönü

Sadece bir akış yönünde pozitif olarak görev yapan cihazları gösteren sayaçlar için, bu yön, bir ok ile gösterilmelidir.

Gaz akış yönü, sayacın yapısı ile tespit edilmişse, o zaman bu ok, gerekli değildir.

2.5.     Ölçme Tekniği ile ilgili Özellikler

Sayaçlar, debinin Q_max’ a eşit olduğu durumlarda, ölçme tekniği ile ilgili özelliklerin, değişimi bu bölümlerde belirlenen sınırları aşmaksızın, Bölüm II veya Bölüm III’ de belirlenen zaman içinde sürekli çalışabilmelidir.

3.        İlave tertibatlar

 3.1.     Gaz hacim Sayaçlarına, aşağıdaki ilave tertibatlar takılabilir:

a)  Ön ödemeli cihazlar,

b)  Çıkışlarında, aşağıdaki şekilde bir darbenin değerinin göstergesini taşıyan, entegre darbe oluşturucusu:

“1 imp. tr=…. m³ (veya dm³)”

veya

             “1 m³ tr=…imp.”

 İlave tertibatlar takıldığında, sayacın entegre kısmını oluşturan bir parça olarak dikkate alınır. Bu tertibatlar, AT ilk muayenesi esnasında, gaz hacim sayacına bağlanmalıdır.Sayacın ölçme özelliklerine etkileri konusunda ayrıca istenilen ilave bir şart yoktur.

3.2.     Gaz sayaçlarına, sökülebilir bir gösterge, ön ödemeli bir cihaz veya bir başka tamamlayıcı veya ilave tertibatı çalıştırmak için çıkış tahrik milleri takılabilir. Gaz sayaçlarının takılı ilave tertibatını tahrik etmek için, oluşturulması gereken moment, Bölüm II.5.2.1 ve Bölüm III.5.2.1’de belirtilen değerlerden daha büyük sayaç göstergesinde herhangi bir değişiklik yapmamalıdır.

3.2.1.  Sadece, bir tahrik mili varsa, ‘1 tr=m³(veya dm³) şeklinde tahrik milin sabitesinin,

 ‘M_max  =...N.mm’ şeklinde müsade  edilen en büyük momentin ve dönüş yönünün bir göstergesi ile gösterilmelidir.

3.2.2.   Sadece, bir kaç tahriki milli varsa, her mil, ‘1 tr= m³ (veya dm³) şeklinde tahrik milin sabitesinin, dönüş yönünün bir göstergesi ile birlikte, ‘M_1, M_2,........ Mn’ şeklinde toplanan M harfi ile gösterilmelidir.

Aşağıdaki formül, sayaçta tercihen bilgi levhası üzerinde görünmelidir: 

k₁ M₁ + k₂ M₂ +..................+ k_n M_n ? A.N.mm

Moment, sadece, mile uygulandığında, ‘A’, en yüksek sabitesi olan tahrik miline uygulanan müsaade edilen en büyük momentin sayısal değerini belirtir. Bu mil, M₁ sembolü ile gösterilmelidir.

k_i (i=1; 2;........n) aşağıdaki gibi tespit edilen sayısal değeri belirtir:  k_i = C₁

                                                                                                                          C_i

M_i (i=1; 2;......n) M_i sembolü ile gösterilen tahrik miline uygulanan momenti belirtir.

C_i (i=1; 2;.......n) M_i sembolü ile gösterilen tahrik milinin sabitesini belirtir.

3.2.3.   Sökülebilir ilave tertibata bağlanmayan, tahrik millerinin maruz kalan uçları, uygun bir şekilde korunmalıdır.

3.2.4.   Bölüm I.B.3.2.1 ve Bölüm I.B.3.2.1’de yer alan müsade edilen momentin üç katına eşit bir moment, uygulanması halinde, ölçme cihazı ile saymayı yapan ara dişli arasındaki bağlantı, kırılmamalı veya değişmemelidir.

3.3.      Sayaçlar, entegre darbe üreticileri ile donatılabilir.

Son Cevap: metroloji uzmanı