4. Pnömatik İletim Tesislerinin Hesabı

4.1 Havanın Sıkıştırılabilir Özelliği Dikkate Alınmadan Pnömatik İletim Tesislerinin Hesabı

4.1.1 Genel

Havanın Sıkıştırılabilir (compressibility) özelliği nedeniyle doğacak basınç kaybının %10 ile %15 arasında olabileceği ve basınç kaybını hesap ederken herhangi bir kararsızlığa düşmemek için bu düzeydeki kaybın ihmal edilebileceği literatürlerin bazılarında bildirilmektedir.

Atmosferik havada bu kayıplar 100 mbar dolayındadır. Böyle bir sınır, basınçlı hava gereksinimini tek kademeli bir radyal vantilatörden sağlayan oldukça basit düzenli iletim tesislerinin basınç düzeyini içermektedir. Döner pistonlu bir körüğün düşük basınç düzeyinde (Dp=500 mbar) ve orta değerli bir hava hızı ile çalışa bir pnömatik iletimin hesabı yapılırken havanın sıkıştırılabilme özelliği dikkate alınmayabilir. Ancak döner pistonlu körük veya tek kademeli (3 bar basınç düzeyine ulaşabilen kapasitede) bir komprösörün yukarı basınç düzeyinde çalıştırılacak bir pnömatik tesisin hesabında iletim havasının Sıkıştırılabilir özelliğinin dikkate alınması gerekir. Bir pnömatik tesis hesabının odak noktasını boru çapı ile basınç kaybı arasındaki bağıntı oluşturmaktadır. Bu iki öğeden sonra hava debisi ve körük gücü saptanır ve buna göre körük seçimi yapılar. İletim malı debisi ile vericiyi saptadıktan sonra toz içeriğinin niteliğine göre filtre seçimi gerçekleştirilir.

Geniş çaplı boru seçimi, basınç kaybını azaltmakla birlikte tesis ve işletme giderlerini yükseltecektir. Öte yandan dar çaplı borularda tesis ve işletme giderleri genelde düşük ve fakat basınç kaybı yüksektir. Boru çapı daraldıkça körük basıncı yetersizliği rizikosu da artacaktır.

4.1.2 Hava Hızı (Vo)

Genellikle vantilatörle çalışan yüzer ortamlı bir işletmede iletim için Tablo 4.1'de verilen değerler yeterli görülmüştür (W. Siegel-Pneumatische Förderung).

4.1.3 Basınç Kaybı ( Dp )
Pnömatik iletimde Dp basınç kaybı altı ayrı basınç kaybından oluşur. Bunlardan ikisi salt hava akımından, dördü iletim malından doğmaktadır.



4.1.3.1 Hava Sürtünme Kaybı ( Dpn )
Basınç kaybı DPH salt hava akımındaki basınç kaybı gibi tanımlanmaktadır. Mal-hava akımında basıncın değişmesi durumlarında basınç kaybının ispatlanması güç olduğundan yapılacak hesaplarda basınç kaybı, mal sürtünme kaybının içine dahil edilmiş gibi kabul edilir.

4.1.3.2 Hava Direnci Ayrıntıları ( Dpw ) >br> Hava direncini oluşturan ayrıntılar;

a) Kesit yüzeyi değişmeleri

b) Kıvrımlı dirsekler

c) Memeler

d) Ayırıcılar

e) Siklonlar

f) Filtreler

Düzenli bir biçimde çekilmiş iletim hattında hava dirençleri hesaba katılmaz. Kurulan tesisteki memelilerin, ayırıcıların, siklonların ve filtrelerin dirençleri tek tek tahkik edilerek iletim hattındaki basınç kaybı ile toplamı alındıktan sonra vantilatörün seçimi gerçekleştirilir. Kıvrımlı dirsek, ayırıcı, siklon ve filtrelerde dikkate alınacak basınç kayıplarını emprik veren açıklamalar paragraf 4.1.3.7'de yer almıştır.

İletim tesisatında gerekli emme havasının basınç kaybı dikkate alınmaz. Çünkü bu basınç kaybı, iletim hattındaki basınç kaybı ile karşılaştırıldığında çok önemsizdir. Bu nedenle iletim hattının sonuna iletim malı ve iletim havasının kinetik enerjisini tekrar geri kazanmak için herhangi bir önlem alınmaz.

4.1.3.3 İletim Malı Sürtünme Kaybı ( DpR ) Pnömatik iletim tesislerinde sürdürülen deneyim araştırmalarında, iletim malı sürtünme kaybı Dpg'nin tane biçimi, (ps) özgül ağırlığı ve yığın malın yoğunluğu (pss) ile bağıntılı olduğu bildirilmektedir.
4.1.3.4 Dikey İletim Kaybı ( Dph ) Dik iletim kaybı Dph , dikey boru içinde duran veya hareket halindeki yığın mal kolonunun boru kesitine bağıntılı ağırlığına eşittir. Dik iletim kaybı bundan başka dikey boru içindeki sürtünme ile değil jeodetik Dh yüksekliğini yenmekle bağıntılıdır.
4.1.3.5 İvme Kaybı ( Dpi ) İletim borusunun 1 mesafesindeki ivme aralığında, iletim malının kararlı bir hız kazanması, bir enerji kaybı ile bağıntılıdır. Bu olgu doğal olarak bir Dpi basınç kaybı ile eşdeğerdir.
4.1.3.6 Kıvrımlı Dirsek Kaybı ( DpK ) İletim malının bir kıvrımlı dirsekten belli bir başlangıç hızıyla geçerken boru iç çeperine çarparak frenlenmesi olayı da bir DpK ivme katsayısıdır.